ISSN:1792-2674
Αθηνά Φραγκούλη – Σακελλαροπούλου, Ph.D. Λογοπεδικός, LRCSLT,
Πρόεδρος Εταιρίας Κοινωνικής Ψυχιατρικής Π.Σακελλαρόπουλος
Αθήνα, 12 Μαρτίου 2025
Σήμερα, βρισκόμαστε διαδικτυακά, μια ομάδα πληθυσμού που βιώνουμε από πολύ κοντά το τι συμβαίνει στον κόσμο, τι συμβαίνει στην Αμερική, στην Ευρώπη, στον Αραβικό και Ισραηλινό κόσμο, στην Αφρική…
Τι συμβαίνει στην Ελλάδα :
- Μια εύθραυστη και ευάλωτη καθημερινότητα
- Με ανθρώπους που αποπροσανατολίζονται από τις σταθερές τους
- Με αντιμετώπιση κρίσεων σε πολλά επίπεδα
- Κάθε μέρα καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε πολλά μέτωπα
Και τα αντιμετωπίζουμε. Βρίσκουμε την αμπάριζα μας.
Ποια είναι αυτή; Η αμπάριζα;
Η οικογένεια μας, οι φίλοι μας, η εργασιακή μας ομάδα, η κοινότητα μας.
Πολύ σημαντική η κοινότητα.
Πιο ορατά την βιώνεις στην Περιφέρεια. Πάρα πολύ δύσκολα, την νιώθεις στην Αττική.
Η ΕΚΨ Π. Σακελλαρόπουλος λειτουργεί σε 4 τομεοποιημένες περιοχές : 1. Έβρο – Ροδόπη, 2. Φωκίδα, 3. Φθιώτιδα, 4. Αττική.
Το όραμα του Παναγιώτη Σακελλαρόπουλου βασίστηκε στην κοινοτική παρέμβαση με ριζοσπαστικές δράσεις που αμφισβητήθηκαν πολύ από το ψυχιατρικό κατεστημένο από το 1961. Το πρώτο που έκανε, υποστήριξε και δούλεψε συστηματικά τις οικογένειες των ατόμων με ψυχιατρικά προβλήματα, για να κρατήσουν και να υποστηρίξουν μέσα στην οικογένεια, μέσα στη γειτονιά και την κοινότητα, χωρίς φόβο, τον ευάλωτο άνθρωπό τους.
Δούλεψε και δουλέψαμε και συνεχίζουμε να δουλεύουμε με σύνθετες διεπιστημονικές μεθόδους, με μια ξεκάθαρη όμως ανθρωπιστική ιδεολογία.
Σφυρηλατήθηκε στα χρόνια του ’30, του ’40, του ’50, χρόνια δύσκολα για την Ελλάδα, για να επιλέξει ότι το πεδίο του επαγγελματικού του στίβου θα είναι η Ελλάδα.
Αντιμετώπισε την ελληνική πραγματικότητα με πείσμα, με επιμονή και υπομονή, με μεράκι και αισιοδοξία για τις μελλοντικές γενιές.
Έτσι, μας προκύπτει η Αγωγή Κοινότητας. Είμαστε περίπου 250 εργαζόμενοι. Όλοι μας δίνουμε 20% του εργασιακού μας χρόνου στην Αγωγή Κοινότητας.
Η απάντηση στα κοινωνικά προβλήματα βρίσκεται στην διερεύνηση και συνειδητοποίηση της αιτίας. Και στη συνέχεια, την διαμόρφωση υπηρεσιών πρόληψης, έγκαιρης παρέμβασης και θεραπείας στο επίπεδο της τοπικής κοινότητας.
Εργαλεία; Ο πολιτισμός, τα τοπικά ήθη και έθιμα.
Και φυσικά, πυρήνας αυτής της θεώρησης και πρακτικής : η θεραπευτική σχέση θεραπευτή – θεραπευόμενου που οδηγεί στην ουσιαστική φροντίδα και αυτονόμηση των «ασθενών». Το ψυχαναλυτικό πρίσμα, η Κοινωνική Ψυχιατρική, η Έρευνα Δράσης, είναι τα θεωρητικά πεδία μας αλλά και η πρακτική μας.
Σε ποιο πλαίσιο;
Φυσικά στην ενεργή συμμετοχή της γειτονιάς και της κοινότητας και όχι μόνο στους επαγγελματίες.
«Οι συναντήσεις στη γειτονιά, στην πλατεία του χωριού, ξαναζωντανεύουν την κοινότητα, απομυθοποιούν την επικινδυνότητα, ενισχύουν την συλλογικότητα και την ενεργή συμμετοχή των πολιτών». (Π. Σακελλαρόπουλος).
Τι είναι η Αγωγή Κοινότητας (ΑΚ);
– ΜΕΘΟΔΟΣ :
- ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
- ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑΣ
Þ ΤΑΞΙΔΙ που ανοίγει συνέχεια δρόμους
- Μέσα από τις πεποιθήσεις
- Τους μύθους
Που δίνει χώρο στην διάβρωση των στερεοτύπων
Þ Είναι ΣΧΕΣΗ μεταξύ των επαγγελματιών / μεταξύ των επαγγελματιών και των ληπτών υπηρεσιών Ψ.Υ.
Είναι μια σχέση που ισορροπεί ανάμεσα
- Στον επαγγελματισμό
- Στη γνώση
- Στην έμπνευση της στιγμής
- Στην δημιουργικότητα που οδηγεί στην συνδημιουργικότητα
Þ Είναι ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ με ενεργή συνεργασία που οδηγεί
- Στην συμμετοχικότητα
- Στο αφούγκρασμα
- Στην κατανόηση
Όπου παίρνουν θέση
Και
Δίνουν κοινούς αγώνες
Εν κατακλείδι είναι κάτι ζωντανό και δυναμικό
Είναι ενημέρωση, εκπαίδευση, ψυχοεκπαίδευση, ευαισθητοποίηση, δικτύωση και συνεργασίες, εποπτεία, κυρίως διοργάνωση σεμιναρίων – συνεδρίων – δράσεων.
Þ είναι ΠΡΟΣΦΟΡΑ ευκαιριών, για να απαντηθούν ανάγκες ευάλωτων ομάδων – ατόμων, για να δημιουργήσει υπηρεσίες – δράσεις πρόληψης, θεραπείας, αποκατάστασης, τελικά ® προαγωγής Ψ.Υ. στους πολίτες.
Εδώ διαφαίνεται η αξία της τομεοποίησης στο πεδίο της ψ.υ. ®
σταθερός χώρος ® σταθερός χρόνος
σταθερός πληθυσμός ® σταθερή ομάδα θεραπευτών
αυτό οδηγεί στην καθημερινή τριβή όλων και φέρνει συναναστροφές.
Οι θεραπευτές θεωρητικοποιούν το βίωμα και δημιουργούν κοινή γλώσσα επικοινωνίας και εφαρμογής της κλινικής πράξης όπου υπάρχει ανάγκη.
Επαναλαμβάνω λοιπόν ότι :
«Οι συναντήσεις στη γειτονιά, στην πλατεία του χωριού, στο καφενείο, ξαναζωντανεύουν την κοινότητα, απομυθοποιούν την επικινδυνότητα, ενισχύουν την συλλογικότητα και την ενεργή συμμετοχή των πολιτών, αλλάζοντας έτσι την αντιμετώπιση απέναντι στον ψυχωσικό…» (Π.Σακελλαρόπουλος)
“Κέντρο των δράσεών μας αποτελούν τα άτομα με ψυχοκοινωνικά προβλήματα και οι οικογένειές τους. Αυτοί αποτελούν την αιτία ύπαρξης του Φορέα και οι ανάγκες τους είναι αυτές που μας καθοδηγούν. Μέσα από την ομάδα και τη φιλοσοφία του Φορέα μπορούμε να αντιληφθούμε και την ατομική μας προσφορά, να δούμε δηλαδή τον εαυτό μας να καθρεφτίζεται στις κοινές δράσεις. Ατομικό και ομαδικό αλληλοδιαπλέκονται και στη συνέχεια επηρεάζουν και επηρεάζονται από τις ανάγκες και τη μορφή της κοινότητας(Φραγκούλη, 2008).
Πιο συγκεκριμένα :
- ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ
1η περίοδος® τουλάχιστον 15-20 χρόνια (1981-2010), με χαρακτηριστικό : ό,τι κατακτήθηκε, συνεχίζεται ενσωματωμένο στην επόμενη περίοδο.
6 μήνες συμμετείχαμε μόνο σε καφενεία και οργανώναμε συναντήσεις ευαισθητοποίησης.
Έρχονταν αιτήματα, όπου απαντούσαμε : ό,τι κάνετε, συνεχίζεται. Ό,τι χρειάζεται, ελάτε να το κάνουμε μαζί (αρχές ΨΠΣΑ).
- Αντιμετώπιση κρίσεων – υποτροπών ® εστίαση στο άτομο με ψύχωση – ΨΠΣΑ
- Δημόσιοι διάλογοι ® τι είναι η «τρέλα»
- Στη Λέρο δημιουργήθηκε το ντοκιμαντέρ του Κωστή Ζώη «Οι αζήτητοι». Το δείξαμε στην κοινότητα πριν φιλοξενήσουμε αρρώστους από τη Λέρο. Και έπιασε τόπο.
- Ποια είναι τα συμπτώματα
- Ποιες είναι οι συνέπειες των ψυχοκοινωνικών προβλημάτων
- Γιατί θεραπεία στην κοινότητα / όχι στο ψυχιατρείο;
- Πως μπορούν να βοηθήσουν οι φίλοι, η οικογένεια, η γειτονιά
- Εγκατάσταση σταδιακά, κλιμακίων που ασχολιόντουσαν πέρα από την θεραπεία και για την εργασιακή αποκατάσταση
2η περίοδος (κοινωνικο-οικονομική κρίση) ® μας καλούσαν και συμμετείχαμε ως Υπηρεσία στα πανηγύρια, στις γιορτές αφιερωμένες στα ήθη και έθιμα.
Μας οδηγεί στην 3η περίοδο.
- Αξιοποίηση της Τέχνης και του Πολιτισμού, όπως είπε ωφελούμενος «Στην Τέχνη είμαστε όλοι ίσοι» ® σηματοδοτείται επίσης από τον εμπλουτισμό της πολυκλαδικής θεραπευτικής ομάδας, με θεραπευτές τέχνης, Αγγελική Φωτεινού Δραματοθεραπεύτρια, Δέσποινα Παπαϊωάννου Εικαστική Θεραπεύτρια, ΆνταΠαϊζηΧοροθεραπεύτρια, Μαρία ΦρουδάκηΜουσικοθεραπεύτρια
- Προχωράμε πλέον στην Δικτύωση, π.χ. ΑΚΕΣΩ / ΔΕΣΜΟΙ
- Χρηματοδοτούμεθα πλέον για συγκεκριμένα έργα
4η περίοδος
Και να κλείσω :
Βλέπεις, είπε, είναι οι Άλλοι και δεν
γίνεται Αυτοί χωρίς Εσένα
και δε γίνεται μ’ Αυτούς χωρίς, Εσύ
Βλέπεις, είπε, είναι οι Άλλοι
και ανάγκη πάσα να τους αντικρίσεις
η μορφή σου αν θέλεις ανεξάλειπτη
να ‘ναι και να μείνη αυτή. (Οδ. Ελύτης, «Άξιον Εστί»)