ISSN:1792-2674
Καστρινάκη Αναστασία, M.Sc, M.Ed
Εκπαιδευτικός ΠΕ70
Διευθύντρια στο 7ο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Χανίων
Περίληψη
Αντικείμενο της παρούσας εισήγησης είναι η περιγραφή των ομίλων αριστείας και δημιουργικότητας που πραγματοποιούνται στα Πειραματικά Σχολεία και ο ρόλος της Διοίκησης της Διεύθυνσης προκειμένου να διεξάγονται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Η παρούσα εργασία σκοπό έχει να παρουσιάσει τρόπους με τους οποίους ο Διευθυντής -Διευθύντρια θα στηρίξει τους -τις εκπαιδευτικούς για να εργαστούν απρόσκοπτα στο αντικείμενο που έχουν επιλέξει. Επίσης η εργασία αποτελεί δείγμα προς διάχυση στις σχολικές μονάδες της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης.
Λέξεις κλειδιά: όμιλοι δημιουργικότητας Διευθυντής-Διευθύντρια
- Εισαγωγή
Η σύγχρονη σχολική μονάδα οφείλει να ανταποκρίνεται σε πολλαπλές προκλήσεις και να διαμορφώνει συνθήκες που ευνοούν την καινοτομία, τη συνεργατικότητα και την παιδαγωγική ελευθερία. Στο πλαίσιο αυτό, οι Όμιλοι Αριστείας, Δημιουργικότητας και Καινοτομίας στα Πειραματικά Σχολεία αποτελούν έναν σημαντικό θεσμό, θεσμοθετημένο με τον Ν. 4692/2020, που ενισχύει τη διαφοροποίηση της διδασκαλίας και την καλλιέργεια δεξιοτήτων του 21ου αιώνα (Υπουργείο Παιδείας, 2020). Η λειτουργία των Ομίλων προϋποθέτει τη διοικητική και παιδαγωγική υποστήριξη από τον/την Διευθυντή/Διευθύντριας της σχολικής μονάδας.
Η παρούσα εργασία εξετάζει τη διοικητική και παιδαγωγική διάσταση της λειτουργίας των Ομίλων, με εστίαση στην εμπειρία του 7ου Πειραματικού Δημοτικού Σχολείου Χανίων, μέσα από τη μελέτη περίπτωσης του Ομίλου «Μαθαίνω Ταξιδεύοντας». Αναλύεται ο ρόλος της Διευθύντριας στην οργάνωση, υλοποίηση και αξιολόγηση των Ομίλων, οι στρατηγικές ηγεσίας που εφαρμόζονται, καθώς και η καθοριστική συμβολή του Επιστημονικού Εποπτικού Συμβουλίου (ΕΠΕΣ).
2. Κυρίως μέρος
2.1. Οι Όμιλοι Αριστείας και Δημιουργικότητας ως θεσμός
Οι Όμιλοι στα Πειραματικά Σχολεία εισάγονται ως καινοτόμος θεσμός που στοχεύει στην ενίσχυση της διερευνητικής, βιωματικής και συνεργατικής μάθησης. Εστιάζουν στην ανάπτυξη γνωστικών, κοινωνικών και μεταγνωστικών δεξιοτήτων, απευθυνόμενοι σε μαθητές με ιδιαίτερα ενδιαφέροντα και δεξιότητες. Η λειτουργία τους ρυθμίζεται βάσει συγκεκριμένου κανονιστικού πλαισίου (Απόφαση 69/5.10.2023, ΑΔΑ: Ψ80Λ46ΝΚΠΔ-1ΣΗ), που καθορίζει τη διάρκεια, τη σύνθεση, τον τρόπο έγκρισης και τις θεματικές τους (ΕΠΕΣ, 2023).
2.2. Η διοικητική διάσταση: Ο ρόλος του/της Διευθυντή/Διευθύντριας στη στήριξη των Ομίλων
Η επιτυχής υλοποίηση των Ομίλων απαιτεί από τον/την Διευθυντή -ηγέτη /Διευθύντρια -ηγέτιδα της σχολικής μονάδας ενεργό, υποστηρικτικό και εμψυχωτικό ρόλο.
Η θεώρηση της ηγεσίας αναφέρεται ως διαδικασία άσκησης επιρροής. Στη συγκεκριμένη περίπτωση των ομίλων αριστείας και δημιουργικότητας χρειάζεται εκτός από εμψύχωση και το μοίρασμα ενός κοινού οράματος. Επομένως η επιρροή του Διευθυντή/ Διευθύντριας είναι απαραίτητη.
Η επιρροή ορίζεται ως η ικανότητα του ηγέτη να επηρεάζει τη συμπεριφορά των άλλων μελών της ομάδας του. Σε κάθε περίπτωση, η επιρροή αυτή έχει αναγνωριστεί από τα ίδια τα μέλη. Οι περισσότεροι ερευνητές συμφωνούν ότι η ηγεσία βασίζεται σε τρεις καθοριστικούς παράγοντες: το όραμα του ηγέτη, τις αξίες του και κυρίως την επιρροή που ασκεί στους άλλους, ώστε να λειτουργήσουν εθελοντικά για την επίτευξη κοινών στόχων. Η ηγετική δυναμική στοχεύει στην κινητοποίηση των μελών, ώστε να δραστηριοποιηθούν εθελοντικά για την επιτυχία των στόχων της ομάδας, την οποία ηγείται ο εκάστοτε ηγέτης. Μπουραντάς (2002), Πασιαρδής (2004), Bush (2005), Αθανασούλα-Ρέππα (2008).
Στο 7ο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Χανίων, στο οποίο πραγματοποιήθηκε και η μελέτη περίπτωσης η διοίκηση λειτουργεί με βάση το πλαίσιο της κατανεμημένης ηγεσίας (Spillane, 2006), επιδιώκοντας την ενδυνάμωση του συλλόγου διδασκόντων και την ανάληψη πρωτοβουλιών.
Για την πραγματοποίηση των ομίλων αριστείας που προστάζει το πλαίσιο του Πειραματικού Σχολείου απαιτούνται κάποια συγκεκριμένα στάδια:
2.3. Η συμβολή της Διεύθυνσης στο στάδιο της οργάνωσης:
· Ενημέρωση του Συλλόγου Διδασκόντων και του ΕΠΕΣ για τη δυνατότητα ίδρυσης Ομίλων
· Διευκόλυνση συνεργασιών μεταξύ εκπαιδευτικών
· Οργάνωση των χώρων και του ωρολογίου προγράμματος ώστε να υποστηρίζονται οι δράσεις
· Μέριμνα για την επαρκή και έγκαιρη ενημέρωση των γονέων και τη διαφανή διαδικασία επιλογής μαθητών
· Ενημέρωση μέσω της ιστοσελίδας του σχολείου για συμμετοχή μαθητών από όμορα σχολεία 10%
· Έγκριση των σχεδίων εργασίας από το ΕΠΕΣ
· Κατά την υλοποίηση:
· Η διεύθυνση παρακολουθεί την πορεία κάθε Ομίλου μέσω τακτικών παιδαγωγικών συναντήσεων
· Υποστήριξη σε δράσεις που πραγματοποιούν οι όμιλοι
· Διευκόλυνση σε συνεργασίες με φορείς ή άλλους εξωτερικούς συνεργάτες προκειμένου να εμπλουτιστεί η θεματολογία των ομίλων
· Παροχή ανατροφοδότηση στους εκπαιδευτικούς
· Διασφάλιση της υλικοτεχνικής υποστήριξης
· Στην αξιολόγηση:
· Συμμετοχή στην εσωτερική αποτίμηση των δράσεων
· Συμβολή στη σύνταξη απολογισμών
· Διοργάνωση εκδηλώσεων διάχυσης στην τοπική κοινότητα
2.4. Στρατηγικές ηγεσίας και καλλιέργεια σχολικής κουλτούρας
Η διοικητική προσέγγιση που εφαρμόζεται στη συγκεκριμένη σχολική μονάδα εδράζεται στη θεωρία της συνεργατικής ηγεσίας (Leithwood & Riehl, 2003) και την αρχή του «σχολείου που μαθαίνει» (Senge, 2000). Αυτές οι θεωρητικές βάσεις καθορίζουν μια κουλτούρα εκπαιδευτικής αλλαγής και εξέλιξης, η οποία δεν περιορίζεται σε γραφειοκρατικές ή διοικητικές πρακτικές, αλλά επικεντρώνεται στην ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού του σχολείου, τη συλλογική μάθηση και την κοινή ευθύνη.
Στο πλαίσιο αυτό, καλλιεργείται συστηματικά:
· Ο παιδαγωγικός διάλογος, ως μέσο ανταλλαγής απόψεων, εμπειριών και προβληματισμών ανάμεσα στους εκπαιδευτικούς. Οι τακτικές παιδαγωγικές συναντήσεις, οι ομάδες εργασίας και οι αναστοχαστικές πρακτικές προάγουν ένα κλίμα εμπιστοσύνης και αλληλοσεβασμού, στο οποίο κάθε φωνή έχει αξία και συμβάλλει στη συλλογική πρόοδο.
· Ο αναστοχασμός, ως βασικό εργαλείο επαγγελματικής ανάπτυξης. Οι εκπαιδευτικοί ενθαρρύνονται να αξιολογούν κριτικά τις πρακτικές τους, να εντοπίζουν τα δυνατά και αδύνατα σημεία τους και να επιδιώκουν βελτιώσεις μέσα από την αυτοπαρατήρηση, την ανατροφοδότηση και τη συνεργασία με συναδέλφους.
· Η συνεχής επιμόρφωση, τόσο μέσα από εξωτερικά προγράμματα όσο και μέσω εσωτερικών επιμορφωτικών δράσεων που οργανώνονται από τη σχολική μονάδα. Η επένδυση στην επαγγελματική ανάπτυξη του προσωπικού θεωρείται αναγκαία συνθήκη για την ποιοτική αναβάθμιση της εκπαίδευσης.
· Η διαμόρφωση και ενίσχυση ενός κοινού οράματος για το μαθητή του 21ου αιώνα, που εμπνέει και καθοδηγεί τη σχολική κοινότητα. Το όραμα αυτό στηρίζεται σε αξίες όπως η δημοκρατία, η συμπερίληψη, η καινοτομία και η ολόπλευρη ανάπτυξη του παιδιού. Οι δράσεις του σχολείου, και ειδικότερα οι Όμιλοι Δημιουργικότητας και Αριστείας, εναρμονίζονται με αυτό το όραμα, παρέχοντας στους μαθητές ευκαιρίες για βιωματική μάθηση, ανάπτυξη δεξιοτήτων και προσωπική ενδυνάμωση.
Μέσα από την παραπάνω προσέγγιση, η σχολική μονάδα λειτουργεί ως ζωντανός οργανισμός μάθησης, όπου όλα τα μέλη της κοινότητας (εκπαιδευτικοί, μαθητές, γονείς, διοίκηση) συμμετέχουν ενεργά και δημιουργικά στη διαδικασία εκπαιδευτικής καινοτομίας και βελτίωσης.
· Οι Όμιλοι Δημιουργικότητας και Αριστείας αποτελούν έναν κρίσιμο θεσμό για την εδραίωση της παιδαγωγικής κουλτούρας που περιγράφηκε προηγουμένως. Εντάσσονται οργανικά στη φιλοσοφία του «σχολείου που μαθαίνει» και λειτουργούν ως πεδία εφαρμογής συνεργατικών, καινοτόμων και βιωματικών προσεγγίσεων. Συμβάλλουν καθοριστικά:
· Στην ενίσχυση της διαθεματικής και διεπιστημονικής συνεργασίας μεταξύ εκπαιδευτικών διαφορετικών ειδικοτήτων, καλλιεργώντας κουλτούρα συλλογικού σχεδιασμού και συνδιδασκαλίας. Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να υπερβούν τα παραδοσιακά όρια των γνωστικών τους αντικειμένων, να συνθέσουν γνώσεις και να σχεδιάσουν από κοινού δραστηριότητες που ανταποκρίνονται στις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των μαθητών.
· Στην ενεργοποίηση των μαθητών ως υποκειμένων της μάθησης και δημιουργών γνώσης. Οι Όμιλοι δίνουν έμφαση στη διερεύνηση, τον πειραματισμό, την έκφραση και τη συνεργατική εργασία. Με αυτόν τον τρόπο, οι μαθητές εμπλέκονται σε διαδικασίες αυθεντικής μάθησης, αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, αξιοποιούν τις δεξιότητές τους και αναπτύσσουν αίσθημα αυτοαποτελεσματικότητας και δημιουργικότητας.
· Στο άνοιγμα του σχολείου στην κοινωνία και την επιστημονική κοινότητα, μέσω συνεργασιών με φορείς, επιστημονικά ιδρύματα, μουσεία, τοπικές αρχές και επαγγελματίες. Οι δράσεις των Ομίλων συχνά οδηγούν σε παρουσιάσεις, εκθέσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα και διασχολικές συνέργειες, καθιστώντας το σχολείο ενεργό πυρήνα πολιτισμού, γνώσης και συμμετοχής.
Μέσα από τη λειτουργία τους, οι Όμιλοι αναδεικνύονται ως καίριοι φορείς εκπαιδευτικής καινοτομίας, ενισχύοντας την παιδαγωγική κουλτούρα της αναστοχαστικής πρακτικής, της συνεργατικής δράσης και της ανοιχτής μάθησης.
2.5. Παιδαγωγική διάσταση και υποστήριξη από το ΕΠΕΣ
Η λειτουργία των Ομίλων συνδέεται άμεσα με την αναβάθμιση του παιδαγωγικού κλίματος της σχολικής μονάδας. Το ΕΠΕΣ, ως επιστημονικό συμβουλευτικό όργανο, διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο:
· Εγκρίνει τις προτάσεις των Ομίλων
· Καθοδηγεί την παιδαγωγική και ερευνητική τους κατεύθυνση
· Αξιολογεί την ποιότητα των παρεχόμενων δραστηριοτήτων
Η συνεργασία Διευθυντή/Διευθύντριας και ΕΠΕΣ είναι στρατηγικής σημασίας, καθώς διασφαλίζει την επιστημονική εγκυρότητα, την ποιοτική ανατροφοδότηση και τη σύνδεση με την εθνική και διεθνή εκπαιδευτική καινοτομία.
3.1. Μελέτη Περίπτωσης: Ο Όμιλος «Μαθαίνω Ταξιδεύοντας»
Ο Όμιλος «Μαθαίνω Ταξιδεύοντας» ξεκίνησε στο συγκεκριμένο σχολείο το σχολικό έτος 2024-2025. Στο πλαίσιο αυτό, σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε με στόχο την ενίσχυση της γεωγραφικής, ιστορικής και πολιτισμικής κατανόησης, αλλά και την αξιοποίηση της διερευνητικής και βιωματικής μάθησης. Ο όμιλος ενσωματώνει ποικίλες δραστηριότητες, όπως επιτόπιες επισκέψεις, συνεργασίες με σχολεία του εξωτερικού μέσω τηλεδιάσκεψης (π.χ. μέσω του προγράμματος ΟΔΥΣΣΕΑΣ του Πανεπιστημίου Κρήτης με σχολείο στο Μόντρεαλ), καθώς και συμμετοχές σε συνέδρια, όπως αυτό της ΔΔΕ Θεσσαλονίκης στην Κωνσταντινούπολη.
Η επιλογή του θέματος αιτιολογείται από την ανάγκη διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, ανάπτυξης ερευνητικών δεξιοτήτων, αλλά και της ενίσχυσης της σχέσης των μαθητών με τον κόσμο που τους περιβάλλει. Οι παιδαγωγικοί στόχοι του Ομίλου εναρμονίζονται με το Επίσημο Πρόγραμμα Σπουδών και τις γενικές αρχές της Εκπαίδευσης για τη Βιωσιμότητα, δίνοντας έμφαση στη συνεργατική μάθηση, την κριτική σκέψη και την ενεργό συμμετοχή.
Η μεθοδολογία που εφαρμόστηκε βασίζεται στη διερευνητική και βιωματική προσέγγιση, με ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες και ανάθεση project. Η αξιολόγηση των μαθητών πραγματοποιείται μέσω ατομικών ή ομαδικών εργασιών, οι οποίες παρουσιάζονται σε φυσικά και ψηφιακά περιβάλλοντα (π.χ. padlet) και κοινοποιούνται στην εκπαιδευτική και τοπική κοινότητα. Η διάχυση των αποτελεσμάτων ενισχύει τον κοινωνικό αντίκτυπο της δράσης.
3.2. Στοχοθεσία του Ομίλου «Μαθαίνω Ταξιδεύοντας»
Η εκπαιδευτική δράση του Ομίλου «Μαθαίνω Ταξιδεύοντας» σχεδιάστηκε με γνώμονα τις αρχές της βιωματικής και διερευνητικής μάθησης, αποσκοπώντας στην ολόπλευρη ανάπτυξη των μαθητών και στην ενίσχυση της σύνδεσης της σχολικής γνώσης με την πραγματική ζωή. Στον όμιλο συμμετείχαν 20 μαθητές και μαθήτριες ΔΕ και ΣΤ Δημοτικού. Οι επιμέρους στόχοι της δράσης διαμορφώθηκαν ως εξής:
- Ανάπτυξη δεξιοτήτων έρευνας, επικοινωνίας και συνεργασίας, μέσα από την αναζήτηση πληροφοριών για κάθε περιοχή, την ανταλλαγή ιδεών εντός της ομάδας και τη συλλογική παραγωγή τελικών εργασιών.
· Καλλιέργεια πολιτισμικής ευαισθησίας και παγκόσμιας συνείδησης, μελετώντας τόπους διαφορετικούς από τον τόπο διαμονής των μαθητών, αλληλεπιδρώντας με μαθητές από άλλες χώρες και εξερευνώντας πολιτισμικές ομοιότητες και διαφορές.
· Ενίσχυση της διαθεματικής προσέγγισης της γνώσης, συνδέοντας τη γεωγραφία, την ιστορία, τη γλώσσα, τις τέχνες και τις ΤΠΕ σε ένα ενιαίο εκπαιδευτικό εγχείρημα που προάγει την ολιστική μάθηση.
·
3.3. Μεθοδολογία:
· Ο Όμιλος χρησιμοποίησε τη βιωματική, project-based, Πολυκανδρίτης (2010) μάθηση και αξιοποίησε εργαλεία όπως:
· ΤΠΕ για τηλεδιασκέψεις (π.χ. με σχολείο στο Μόντρεαλ, μέσω του προγράμματος ΟΔΥΣΣΕΑΣ του Πανεπιστημίου Κρήτης)
· Ερεύνα με ερωτηματολόγια προκειμένου να συλλεχθούν στοιχεία και να παρουσιαστούν στο 2ο Μαθητικό Περιβαλλοντικό Συνέδριο του Εθνικού Δικτύου Δράσης «Κωνσταντινούπολη – Θεσσαλονίκη, μια εκπαιδευτική Συνύπαρξη – Πολίτες της Πόλης, Έλληνες της Οικουμένης» στην Κωνσταντινούπολη από 26/3/2025 έως 30/3/2025, το οποίο διεξήχθη Υπό την Υψηλή Σκέπη και Ευλογία του Οικουμενικού Πατριάρχου, κ. κ. Βαρθολομαίου
· Επιτόπια έρευνα σε επιλεγμένους προορισμούς (π.χ. Κωνσταντινούπολη, Αθήνα)
3.4. Αξιολόγηση:
Η αξιολόγηση έγινε μέσω παρουσίασης εργασιών σε padlet, εκθέσεων, ημερολογίων ταξιδιού και συμμετοχής των μαθητών σε εκδηλώσεις διάχυσης που έγιναν με βιωματικό τρόπο αλλά και σε επίσημη τελετή παρουσίασης όλων των ομίλων.
3.5. Ρόλος της Διευθύντριας στη Συνεχή Λειτουργία του Ομίλου «Μαθαίνω Ταξιδεύοντας»
Καθ’ όλη τη διάρκεια υλοποίησης του Ομίλου, η Διευθύντρια αναλαμβάνει έναν πολλαπλό και συντονιστικό ρόλο, διασφαλίζοντας την ομαλή πορεία των δραστηριοτήτων και την ενεργό συμμετοχή όλων των εμπλεκομένων φορέων:
· Ενίσχυση της επικοινωνίας μεταξύ της συντονίστριας του Ομίλου και των οικογενειών
· Η Διευθύντρια φροντίζει ώστε οι γονείς και κηδεμόνες να ενημερώνονται τακτικά και συστηματικά για τον σχεδιασμό, την πρόοδο και τα αποτελέσματα των δράσεων του Ομίλου. Με πρωτοβουλία της οργανώνονται τρίμηνες συναντήσεις ενημέρωσης (διά ζώσης ή εξ αποστάσεως), όπου η συντονίστρια παρουσιάζει τα επιτευχθέντα έργα, τα επόμενα βήματα και οποιεσδήποτε ανάγκες υποστήριξης. Παράλληλα, διατηρεί ανοικτό κανάλι επικοινωνίας (μέσω e‑mail, πλατφόρμας σχολείου ή ενημερωτικού δελτίου), ώστε οι οικογένειες να μπορούν να υποβάλουν ερωτήματα ή προτάσεις και να λαμβάνουν άμεση ανατροφοδότηση.
· Υποστήριξη στις μετακινήσεις και εξασφάλιση διοικητικών εγκρίσεων
· Κεντρική ευθύνη της Διευθύντριας είναι η διαχείριση όλων των διαδικασιών μετακίνησης των μαθητών σε εκδρομές γνώσης, επιτόπιες επισκέψεις ή συνέδρια. Αυτό περιλαμβάνει:
· Την έγκαιρη έκδοση των σχετικών αδειών και την επικοινωνία με τη σχολική επιτροπή ή τις τρεις τοπικές αρχές, ώστε να καλυφθούν ασφαλιστικά και νομικά ζητήματα.
· Τον συντονισμό με τις μεταφορικές εταιρείες ή τα υπεύθυνα λεωφορεία, τη διασφάλιση της κατάλληλης συνοδείας και την τήρηση όλων των μέτρων ασφαλείας.
· Τη διασφάλιση ότι κάθε οικογένεια έχει υπογράψει την υπεύθυνη δήλωση συμμετοχής, καθώς και ότι έχουν προηγηθεί ενημερωτικά φυλλάδια με αναλυτικό πρόγραμμα και οδηγίες.
· Προώθηση για ένταξη του Ομίλου σε ευρύτερες δράσεις
Προκειμένου να μεγιστοποιηθεί ο εκπαιδευτικός και κοινωνικός αντίκτυπος του έργου, η Διευθύντρια:
· Εντοπίζει συνέργειες με άλλες σχολικές μονάδες (ελλαδικές και διεθνείς) και αναλαμβάνει την επικοινωνία για κοινές τηλεδιασκέψεις, ανταλλαγές μαθητών ή θεματικά webinars.
· Υποστηρίζει την υποβολή αιτήσεων και προτάσεων σε προγράμματα (π.χ. Erasmus+, Δίκτυο Σχολείων UNESCO) και διευκολύνει τη συγγραφή των σχετικών εγγράφων.
· Μεριμνά για τη συμμετοχή του Ομίλου σε συνέδρια, όπως αυτό της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Θεσσαλονίκης στην Κωνσταντινούπολη, εξασφαλίζοντας διοικητικές εγκρίσεις, την παρουσίαση εργασιών των μαθητών και την προβολή των καλών πρακτικών του σχολείου.
Μέσα από αυτές τις δράσεις, η Διευθύντρια εδραιώνει το σχολείο ως ενεργό φορέα εκπαιδευτικής καινοτομίας και εξασφαλίζει ότι η μαθητική εμπειρία στο πλαίσιο του Ομίλου «Μαθαίνω Ταξιδεύοντας» είναι πλούσια, ασφαλής και διασυνδεδεμένη με το ευρύτερο εκπαιδευτικό και κοινωνικό περιβάλλον.
Η εμπειρία απέδειξε πως όταν υπάρχει συνεργασία, παιδαγωγικό όραμα και διοικητική υποστήριξη, οι Όμιλοι μπορούν να μετατραπούν σε κέντρα εκπαιδευτικής καινοτομίας (Fullan, 2001).
4.Συμπεράσματα
Η ενσωμάτωση των Ομίλων Αριστείας και Δημιουργικότητας στον στρατηγικό σχεδιασμό της σχολικής μονάδας αναδεικνύεται ως καταλυτικός παράγοντας μετασχηματισμού της σχολικής ζωής και της παιδαγωγικής πράξης. Σύμφωνα με τις αρχές του «σχολείου που μαθαίνει» (Senge, 2000) και τη συνεργατική ηγεσία (Leithwood & Riehl, 2003), η λειτουργία των Ομίλων μετατρέπει το σχολείο σε οργανισμό συλλογικής μάθησης, όπου εκπαιδευτικοί και μαθητές συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση καινοτόμων δράσεων.
Ο ρόλος του/της Διευθυντή/Διευθύντριας είναι κρίσιμος για τη διασφάλιση των κατάλληλων συνθηκών: η ανάδειξη ενός κοινού οράματος (Ανδρεαδάκης & Καραγιάννη, 2018), η παροχή εμπνευσμένης παιδαγωγικής καθοδήγησης (Αδαμόπουλος, 2017· Καψάλης, 2005) και η οργανωτική υποστήριξη μέσω κατανεμημένης ηγεσίας (Ξωχέλλης, 2010) συνθέτουν το θεμέλιο για βιώσιμες και ουσιαστικές δράσεις. Επιπλέον, η δημιουργία εκπαιδευτικών κοινοτήτων μάθησης γύρω από τους Ομίλους ενισχύει τη διάχυση καλών πρακτικών (Katz, Earl, &Ben Jaafar, 2009) και καλλιεργεί το «επαγγελματικό κεφάλαιο» που απαιτεί η σύγχρονη εκπαιδευτική αλλαγή (Hargreaves&Shirley, 2009).
Η μελέτη περίπτωσης του Ομίλου «Μαθαίνω Ταξιδεύοντας» τεκμηριώνει τον παραπάνω συλλογισμό: όταν η διευθυντική ηγεσία υπηρετεί όραμα, αξίες και συνεργατικότητα, οι μαθητές αναπτύσσουν δεξιότητες διερευνητικής μάθησης και διαπολιτισμικής ευαισθησίας με μετρήσιμο αντίκτυπο στην κοινότητα (Βεργίδης& Καψάλης, 2013· Πόρποδας, 2006). Συνεπώς, η σύνθεση οράματος, παιδαγωγικής καθοδήγησης και οργανωτικής υποστήριξης αποτελεί προϋπόθεση για τη μετατροπή των Ομίλων σε ζωντανούς πυρήνες εκπαιδευτικής καινοτομίας.
Βιβλιογραφία (Βιβλιογραφικές αναφορές)
Ελληνόγλωσση
Αδαμόπουλος, Ι. (2017). Ηγεσία και διοίκηση της σχολικής μονάδας: Θεωρία και πράξη. Δίσιγμα.
Ανδρεαδάκης, Ν., & Καραγιάννη, Α. (2018). Καινοτομία και δημιουργικότητα στο σχολείο: Οι Όμιλοι Αριστείας και Δημιουργικότητας ως πεδίο επαγγελματικής μάθησης. Ελληνικά Γράμματα.
Βεργίδης, Δ., & Καψάλης, Α. (2013). Καινοτομία και πειραματισμός στο σχολείο: θεωρητικά και πρακτικά ζητήματα. Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Θεμάτων, 18, 45–62.
Καψάλης, Α. (2005). Ο διευθυντής σχολικής μονάδας ως ηγέτης εκπαιδευτικών αλλαγών. Σύγχρονη Εκπαίδευση, 140, 91–101.
Μπουραντάς, Δ. (2002). Μάνατζμεντ: Θεωρία και σύγχρονη ελληνική πρακτική. Μπένου.
Πόρποδας, Κ. (2006). Η σημασία της επαγγελματικής ανάπτυξης των εκπαιδευτικών και η συμβολή της επιμόρφωσης. Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Θεμάτων, 11, 9–24.
Πολυκανδρίτης, Ε. Εκπαίδευση STEM: Σχεδιασμός Δραστηριοτήτων και Εκπαιδευτικών Σεναρίων Project: Διδασκαλία του μηχανισμού λειτουργίας και χρησιμότητα τροχαλιών σε μαθητές Α΄ Λυκείου, μέσω διδακτικής παρέμβασης σε πλαίσια STEM.
Ξωχέλλης, Π. (2010). Καινοτόμες δράσεις και επαγγελματική ανάπτυξη εκπαιδευτικών. Αφοί Κυριακίδη.
Αθανασούλα‑Ρέππα, Σ. (2008). Στρατηγική ηγεσία στην εκπαίδευση: Θεωρία και εφαρμογές. Παπαζήση.
Ξενόγλωσση
Bush, T. (2005). Educational leadership and management: Theory, policy, and practice (3rd ed.). Sage.
Fullan, M. (2001). Leading in a culture of change. Jossey‑Bass.
Hargreaves, A., & Shirley, D. (2009). The Fourth Way: The inspiring future for educational change.CorwinPress.
Katz, S., Earl, L., & Ben Jaafar, S. (2009). Building and connecting learning communities: The power of networks for school improvement. Corwin Press.
Leithwood, K., & Riehl, C. (2003). What we know about successful school leadership. Laboratory for Student Success.
Pasiardis, P., & Kyriakides, L. (2008). Distributed leadership in practice: The case of the Cyprus evaluation system. School Leadership & Management, 28(4), 353–375.
Senge, P. M. (2000). Schools that learn: A Fifth Discipline fieldbook for educators, parents, and everyone who cares about education. Doubleday.
Spillane, J. P. (2006). Distributedleadership. Jossey‑Bass.