ISSN:1792-2674
Σκαράκη Ιωάννα, Msc, ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Ρεθύμνου
Εκπαιδευτικός ΠΕ70,
Λιβιάκη Άννα,
Εκπαιδευτικός ΠΕ70,
Περίληψη
Είναι γενικό φαινόμενο η πλειοψηφία των σχολείων και των εκπαιδευτικών να διδάσκουν στα παιδιά μόνο το πώς να διαβάζουν και όχι το πώς να αγαπήσουν το διάβασμα. Οι ερευνητές του πεδίου συμφωνούν ότι η αγάπη για το βιβλίο δεν μεταδίδεται κληρονομικά ούτε είναι έμφυτη, αλλά αποκτάται μέσα από συστηματική παιδεία από μικρή ηλικία (Καρβέλα, 2013). Το παρόν σχέδιο δράσης προέκυψε από την προσπάθεια του Δημοτικού Σχολείου Μάλεμε να αναπτύξει τα αναγνωστικά κίνητρα των μαθητών, παράλληλα με την ανάπτυξη των αναγνωστικών δεξιοτήτων μέσα από ένα οργανωμένο σχέδιο φιλαναγνωσίας. Η παρούσα εισήγηση παρουσιάστηκε στη 2η Εκπαιδευτική Συνδιάσκεψη «Η Τέχνη της Διδασκαλίας και της Επικοινωνίας την εποχή της ΑΙ και του Ενεργού Πολίτη» με πρωτοβουλία των ΔΙΠΕ-ΔΙΔΕ Χανίων στο πλαίσιο εγκαθίδρυσης ενός γόνιμου διαλόγου της εκπαιδευτικής κοινότητας και διαμοιρασμού καινοτόμων πρακτικών και δράσεων.
Λέξεις-κλειδιά
φιλαναγνώστες, αναγνωστικά κίνητρα, σχέδιο δράσης φιλαναγνωσίας, δια βίου ανάγνωση
1. Θεωρητικό πλαίσιο
1.1 Εννοιολογικός προσδιορισμός και οφέλη της φιλαναγνωσίας
Η δια βίου μάθηση στηρίζεται πρώτα και κύρια στη δια βίου ανάγνωση.
Μότο του LiRe
Ο όρος φιλαναγνωσία, σύμφωνα με τον Μαρκίδη (2011, οπ. αναφ. στο Βράκα, 2016), παραπέμπει «στη θετικά προσδιορισμένη σχέση του αναγνώστη με το βιβλίο ως το κατεξοχήν είδος και έκφραση της γραπτής ύλης και εμπεριέχει ταυτόχρονα τις εξειδικευμένες εκπαιδευτικές δραστηριότητες, οι οποίες στοχεύουν στην διαμόρφωση αυτής της σχέσης μέσα από την ανάπτυξη αναγκαίων γνωστικών δεξιοτήτων κυρίως αλλά και κοινωνικών δεξιοτήτων και αισθητικών κριτηρίων. Αναλύοντας τον παραπάνω ορισμό η φιλαναγνωσία προσδιορίζεται από τρία βασικά στοιχεία. Κατά πρώτον, η φιλαναγνωσία εμπεριέχει τη χαρά και την απόλαυση της ανάγνωσης. Έρευνες έχουν καταδείξει ότι οι άνθρωποι γίνονται αναγνώστες διαβάζοντας συχνά και εκτενώς. Η ικανοποίηση που αντλεί κάποιος από την αναγνωστική εμπειρία, αποτελεί το σημαντικότερο κίνητρο για την ενασχόληση του μ’ αυτή και την ανάπτυξη θετικής σχέσης με το βιβλίο.
Ένα δεύτερο στοιχείο που αναδεικνύεται στον παραπάνω ορισμό είναι η δυνατότητα καλλιέργειας της φιλαναγνωσίας, καθώς δεν αποτελεί μία έμφυτη δεξιότητα. Ειδικότερα, το σχολείο μπορεί να συμβάλλει καθοριστικά στην καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας μέσα από ποικίλες δραστηριότητες που σχετίζονται με το βιβλίο.
Η τρίτη διάσταση του ορισμού εστιάζει στα βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα οφέλη που προκύπτουν από την ανάγνωση βιβλίων, γνωστικά, συναισθηματικά, κοινωνικά, και αισθητικά. Αναλυτικότερα, η ανάγνωση βιβλίων έχει τα παρακάτω πλεονεκτήματα για τους αναγνώστες:
α) Το βιβλίο βοηθάει στη βελτίωση της αναγνωστικής ικανότητας, η οποία αποτελεί και προϋπόθεση για την καλύτερη κατανόηση. Με την εξάσκηση στην ανάγνωση, ξεπερνιέται η τροχοπέδη του συλλαβισμού και έτσι δίνεται μεγαλύτερη προσοχή στο περιεχόμενο.
β) Τα βιβλία βελτιώνουν τις εκφραστικές δυνατότητες των αναγνωστών και εμπλουτίζουν σημαντικά το λεξιλόγιό τους, Βελτιώνεται η ορθογραφική ικανότητα, καθώς τους δίνεται η ευκαιρία να παρατηρήσουν συχνότερα τη σωστή ορθογραφία των λέξεων.
γ) Τα λογοτεχνικά βιβλία αναπτύσσουν την κριτική σκέψη και τη συναισθηματική νοημοσύνη, καθώς ως αναγνώστες «μπαίνουν στην ιστορία», βιώνουν τα προβλήματα των ηρώων και κρίνουν τις πράξεις τους. Αναπτύσσεται η ενσυναίσθηση, καθώς μπαίνουν στη θέση των ηρώων και αντιλαμβάνονται ότι οι ήρωες έχουν παρόμοια συναισθήματα με τα δικά τους ή ακόμη ότι μπορεί να βιώνουν αντιφατικά συναισθήματα. Σύμφωνα με τον Ποσλανιέκ (1991), ο «εμπλεκόμενος αναγνώστης» είναι αυτός που συσχετίζει τις εμπειρίες του και τα συναισθήματά του με τις εικόνες και τα συναισθήματα του ήρωα του βιβλίου, Το αποτέλεσμα είναι η ύπαρξη ενός συνεχούς διαλόγου ανάμεσα στο βιβλίο και τον αναγνώστη.
δ) Τα βιβλία εμπλουτίζουν τις ιδέες και γενικότερα τον κόσμο των αναγνωστών, φέρνοντάς τους σε επαφή με διαφορετικές απόψεις και στάσεις ζωής, διαφορετικές κοσμοθεωρίες. Τους δίνεται η δυνατότητα να δουν ένα συμβάν από διαφορετικές οπτικές, να δουν εναλλακτικές λύσεις στα διάφορα προβλήματα, προετοιμάζοντάς τους στην αντιμετώπιση και των δικών τους δυσκολιών. Τα βιβλία, λοιπόν, αποτελούν μία βοήθεια στη ζωή, και ειδικότερα των παιδιών, και μπορεί να συμβάλλουν στη διαμόρφωση του χαρακτήρα τους.
ε) Τα βιβλία καλλιεργούν το αισθητικό κριτήριο των αναγνωστών φέρνοντας τους σε επαφή με πρότυπα λόγου και αισθητικές αξίες μέσα από έργα παγκόσμιας εμβέλειας.
στ) Τα βιβλία καλλιεργούν διαπολιτισμικές στάσεις και αξίες και μ’ αυτόν τον τρόπο μπορούν να συμβάλλουν στην ένταξη μαθητών από διαφορετικά πολιτιστικά περιβάλλοντα. Σύμφωνα με τον Wilhem (2016), το διάβασμα βιβλίων είναι ένα σημαντικό εργαλείο για την αντιμετώπιση προβλημάτων κοινωνικής ισότητας και ευκαιριών και γι’ αυτό δε θα πρέπει να παραμελείται από τους εκπαιδευτικούς, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα και την εκπαιδευτική πολιτική.
1.2 Σχολείο και φιλαναγνωσία
Μόνο μέσα από την αγάπη όλα τα πράγματα είναι δυνατά – συμπεριλαμβανομένης και της ανάπτυξης δια βίου φιλαναγνωστών, που απολαμβάνουν τη χαρά και τα σπουδαία μετασχηματιστικά οφέλη από το διάβασμά τους.
Jeffrey Wilhem
Τα προγράμματα φιλαναγνωσίας στοχεύουν στην ανάπτυξη μαθητών που διαβάζουν τακτικά, με βάση τα δικά τους ενδιαφέροντα, για προσωπική ευχαρίστηση αλλά και για μάθηση. Ένα ισορροπημένο πρόγραμμα είναι γνωστικό και συναισθηματικό μαζί. Διδάσκει αναγνωστικές δεξιότητες, αλλά καλλιεργεί και αναγνωστικές στάσεις. Αυτή η διττή έμφαση σε δεξιότητα και θέληση, ή ικανότητα και κίνητρο, μπορεί να επιτευχθεί. Χωρίς την παρουσία και των δύο, η επίτευξη της φιλαναγνωσίας είναι απίθανη (Lifelong Readers).
Η παροχή ευκαιριών στους μαθητές για επιλογή και ανάγνωση κειμένων που να έχουν νόημα και σημασία για αυτούς αποτελεί βασική προϋπόθεση για αποτελεσματική προώθηση της φιλαναγνωσίας. Για τον Ποσλανιέκ (1991) το πιο καθοριστικό βήμα προς τη φιλαναγνωσία είναι «η συνάντηση του παιδιού μ’ ένα βιβλίο που να νιώσει ότι το εκφράζει σε βαθμό που θα μπορούσε να είχε γραφεί από το ίδιο».
Απαραίτητη προϋπόθεση για να καταστήσουμε εφικτές αυτές τις «συναντήσεις» των παιδιών με τα βιβλία είναι η ύπαρξη κεντρικής βιβλιοθήκης στο σχολείο, που να είναι προσβάσιμη, ελκυστική και πλούσια σε αναγνωστικό υλικό. Παράλληλα θα πρέπει να γίνονται οργανωμένες δράσεις για τη φιλαναγνωσία με διασφάλιση συμμετοχής όλου του προσωπικού. Τα σχέδια δράσης αξιολογούνται και κατά την εφαρμογή τους (διαμορφωτική αξιολόγηση) και κατά την ολοκλήρωσή τους (τελική αξιολόγηση).
Το διεθνές ερευνητικό κέντρο CARDET, σε συνεργασία με οργανισμούς από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, συντονίζει το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Lifelong Readers για την προώθηση της Φιλαναγνωσίας από εκπαιδευτικούς, βιβλιοθηκονόμους και διευθυντές. Η ερευνητική ομάδα του προγράμματος Lifelong Readers προτείνει τις πιο κάτω καθοδηγητικές αρχές για εκπαιδευτικούς και σχολεία που θέλουν να προωθήσουν τη φιλαναγνωσία με αποτελεσματικό τρόπο. Ο εκπαιδευτικός, λοιπόν, που προωθεί τη φιλαναγνωσία:
1. Λειτουργεί ως πρότυπο και μεταδίδει σε καθημερινή βάση τον ενθουσιασμό του για το διάβασμα.
2. Είναι ενημερωμένος και έχει διαβάσει μεγάλο όγκο ποιοτικής λογοτεχνίας για παιδιά και νέους.
3. Οργανώνει βιβλιοθήκη τάξης με πλούσιο και προσβάσιμο αναγνωστικό υλικό (έντυπο και ηλεκτρονικό) ενώ αξιοποιεί στον μέγιστο βαθμό μεγαλύτερες βιβλιοθήκες, ειδικά την κεντρική βιβλιοθήκη του σχολείου.
4. Βοηθά τα παιδιά να εξοικειωθούν με τα ποικίλα είδη αναγνωσμάτων που έχουν στη διάθεσή τους.
5. Ενθαρρύνει τα παιδιά να επιλέξουν αναγνώσματα που τα ενδιαφέρουν. Προωθεί το διάβασμα για ευχαρίστηση, καθώς και το διάβασμα προς αναζήτηση γνώσεων και πληροφοριών.
6. Παρέχει ικανοποιητικό χρόνο για σιωπηρό ελεύθερο διάβασμα στο σχολείο.
7. Σχεδιάζει κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και συνεργασίες για το βιβλίο και το διάβασμα.
8. Στηρίζει τα παιδιά που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην ανάγνωση.
9. Διαβάζει μεγαλόφωνα στα παιδιά για ευχαρίστηση και ψυχαγωγία.
10. Παρέχει κίνητρα τα οποία αντανακλούν την αξία της ανάγνωσης.
11. Έχει μεγάλες προσδοκίες από τους μαθητές και τους ενθαρρύνει να κάνουν το ίδιο.
12. Επιδιώκει και ενισχύει τη συνεργασία σχολείου, οικογένειας και ευρύτερης κοινότητας για προώθηση της φιλαναγνωσίας.
Ο απώτερος στόχος των προγραμμάτων προώθησης της φιλαναγνωσίας είναι η δημιουργία αφοσιωμένων φιλαναγνωστών, οι οποίοι έχουν κίνητρο να διαβάζουν για ποικίλους αισθητικούς και ακαδημαϊκούς σκοπούς, όπως η απόκτηση γνώσης, η ερμηνεία της οπτικής γωνίας ενός συγγραφέα, η απόδραση στον κόσμο της λογοτεχνίας ή η εκτέλεση μιας εργασίας. Οι αφοσιωμένοι αναγνώστες ενεργοποιούν τη γνώση που αποκτούν από προηγούμενες εμπειρίες και χρησιμοποιούν γνωστικές στρατηγικές για να κατασκευάσουν νέες κατανοήσεις. Παράλληλα, συμμετέχουν σε παραγωγική κοινωνική αλληλεπίδραση, όπως η κατασκευή, η ανταλλαγή και η επέκταση του νοήματος των κειμένων (Baker L., Afflebach P., Reinking D., 2009).
2. Μεθοδολογία
Η παρούσα εργασία βασίζεται σ’ ένα σχέδιο δράσης που εκπονήθηκε στο Δημοτικό Σχολείο Μάλεμε με στόχο την προώθηση της φιλαναγνωσίας. Αφόρμηση για την εκπόνηση του σχεδίου υπήρξε ο εμπλουτισμός της σχολικής βιβλιοθήκης μ’ έναν σημαντικό αριθμό καινούργιων τίτλων, με τους οποίους θέλαμε να φέρουμε σε επαφή τους μαθητές.
Το σχέδιο δράσης φιλαναγνωσίας εφαρμόστηκε στους μαθητές του σχολείου ανά τάξη σε διάστημα δύο μηνών και περιλάμβανε μία σειρά από δραστηριότητες για το βιβλίο. Στη συνέχεια, με αφόρμηση την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου, προγραμματίστηκαν μία σειρά από δράσεις που έλαβαν χώρα στον προαύλιο χώρο του σχολείου με συμμετοχή όλων των μαθητών. Δημιουργήθηκε μία ηλεκτρονική αφίσα από την εκπαιδευτικό και τους μαθητές της Γ΄ τάξης για την προώθηση της δράσης στους γονείς και στην κοινότητα. Για την αποτίμηση της δράσης δόθηκε ερωτηματολόγιο σε όλους τους μαθητές του σχολείου που περιλάμβανε ανοιχτές και κλειστές ερωτήσεις.
3. Εφαρμογή του Σχεδίου Δράσης για την φιλαναγνωσία
3.1 Δραστηριότητες για την τάξη
α) Δικαιώματα του Μικρού Αναγνώστη
Σε όλες τις τάξεις αναρτήθηκε και συζητήθηκε με τους μαθητές η αφίσα των δικαιωμάτων του μικρού αναγνώστη.
β) Βιβλία στο κουτί
Κάθε μαθητής διάβασε ένα βιβλίο που είχε επιλέξει. Στη συνέχεια πήρε ένα χάρτινο κουτί. Μέσα στο κουτί έβαλε αντικείμενα, χάρτινες φιγούρες, κατασκευές από πλαστελίνη και ότι άλλο φανταστεί που έχουν σχέση με το περιεχόμενο του βιβλίου. Ζωγράφισε και το εξωτερικό του κουτιού σε σχέση με το θέμα του βιβλίου. Όλα τα κουτιά εκτέθηκαν σε εξωτερικό χώρο του σχολείου με τα αντίστοιχα βιβλία και τα ονόματα των δημιουργών.
γ) Δημιουργία συνεργατικού ηλεκτρονικού βιβλίου
Οι μαθητές της Α΄ τάξης έκαναν από μία ζωγραφιά, τοπίο, ήρωας, αντικείμενο… Οι μαθητές της Γ΄ τάξης έγραψαν μια συνεργατική ιστορία με βάση την εικονογράφηση που είχαν. Η ιστορία αυτή δημοσιεύτηκε στο εργαλείο Book Creator, τυπώθηκε σε μικρό μέγεθος και μοιράστηκε στους μικρούς δημιουργούς.
δ) Δημιουργία μικρών βιβλίων
Οι μαθητές πήραν ένα φύλλο Α4 διπλωμένο σε μικρό βιβλίο. Κλήθηκαν να γράψουν τη δική τους μικρή ιστορία και να την εικονογραφήσουν.
ε) Το αγαπημένο μου βιβλίο … κάπως διαφορετικό
Οι μαθητές αφού επέλεξαν το αγαπημένους βιβλίο, άλλαξαν τον τίτλο και το εξώφυλλο και το παρουσίασαν στην ολομέλεια της τάξης.
στ) Τεχνική DEAR: Drop Everything And Read
Η τεχνική αυτή εφαρμόζεται ανά τάξη. Ο/η εκπαιδευτικός έχει ορίσει μία ημέρα της εβδομάδας, που οι μαθητές έχουν μαζί τους λογοτεχνικά βιβλία (Συνήθως την ημέρα που δανείζονται βιβλία από τη σχολική βιβλιοθήκη.). Κάποια στιγμή δίνεται το σύνθημα από τον/τη δάσκαλο/α και όλοι πρέπει να αφήσουν αυτό που κάνουν, να πάρουν το βιβλίο τους και να διαβάσουν για περίπου 10 λεπτά. Στη συνέχεια η εκπαιδευτικός της τάξης έκανε συζητήσεις με τους μαθητές για να μοιραστούν τι έχουν διαβάσει.
ζ) Δημιουργία μηνύματος για την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου και σελιδοδεικτών
Δημιουργήθηκε μήνυμα στο σχολείο μας με αφόρμηση το μήνυμα της Διεθνούς Οργάνωσης Βιβλίων για τη Νεότητα (IBBY) για την Παγκόσμια ημέρα Παιδικού Βιβλίου: «Αυτές οι λέξεις ανήκουν σε σένα, αν και προήλθαν από μένα.»
Το μήνυμα του σχολείου μας ήταν: «Μ’ ένα βιβλίο ονειρεύομαι….». Δόθηκαν αναμνηστικοί σελιδοδείκτες, οι οποίοι φιλοτεχνήθηκαν από τους μαθητές στην πίσω όψη.
η) Δημιουργία αφισών/ομαδικού κολάζ
Με αφόρμηση τη φετινή αφίσα της ΙΒΒΥ δημιουργήθηκε ηλεκτρονική αφίσα από την εκπαιδευτικό και τους μαθητές της Γ΄ τάξης για τον εορτασμό του παιδικού βιβλίου με τις προβλεπόμενες δράσεις. Οι μαθητές της Ε΄ και Α΄ τάξης δημιούργησαν ομαδικό κολάζ και αφίσες.
θ) Επίσκεψη συγγραφέα
Στις 7 Μαΐου 2025 η Χανιώτισσα συγγραφέας Χριστίνα Κωνσταντουδάκη επισκέφθηκε τις Β΄ & Γ΄ τάξεις του σχολείου. Παρουσίασε τα βιβλία της «Μπες στην ιστορία – Τα συναισθήματα» και «Μπες στην ιστορία – Η συμφιλίωση» με βιωματικές δραστηριότητες. Μέσα από ιστορίες της καθημερινότητας, τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να επεξεργαστούν θέματα που τους απασχολούν, να ασκήσουν την κριτική τους σκέψη, να μπουν στη θέση των ηρώων και να διαχειριστούν δύσκολες καταστάσεις. Έγιναν και αυτά μέρος της ιστορίας, καθώς μπορούσαν να διαλέξουν το τέλος που τα ίδια προτιμούσαν. Στο τέλος παρουσίασαν δικές τους ιστορίες προτείνοντας εναλλακτικούς τρόπους επίλυσης των συγκρούσεων.
3.2 Δραστηριότητες για όλο το σχολείο
α) Βιβλιοκαρέκλες
Παραλλαγή του παιχνιδιού μουσικές καρέκλες. Κάτω από κάθε καρέκλα τοποθετούμε ένα βιβλίο. Το παιδί που θα μείνει χωρίς καρέκλα όταν σταματήσει η μουσική, παίρνει την καρέκλα και το βιβλίο και βγαίνει εκτός παιχνιδιού. Διαβάζει μερικές προτάσεις από το βιβλίο με τον τρόπο που του υπαγορεύουν οι συμμαθητές του: χαρούμενα, θυμωμένα, λυπημένα, ψιθυριστά κ.α.
β) Πικνίκ βιβλίου
Στρώνουμε κάτω από το κιόσκι της αυλής χαλιά και τοποθετούμε μαξιλάρια. Οι μαθητές ανά τάξη φέρνουν το αγαπημένο τους βιβλίο απολαμβάνουν το διάβασμα.
γ) Βιβλιοπαγκάκι
Κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων ένα παγκάκι της αυλής μετατρέπεται σε παγκάκι διαβάσματος. Τοποθετείται ένα καλάθι με βιβλία από τη σχολική βιβλιοθήκη, τα οποία ανανεώνονται ανά εβδομάδα. Όποιος μαθητής επιθυμεί μπορεί να καθίσει στο παγκάκι και να διαβάσει ή απλώς να ξεφυλλίσει ένα βιβλίο.
δ) Βιβλιοδρομίες
Κυκλώνουμε τις ίδιες λέξεις σε δύο ίδια βιβλία. Τοποθετούμε τα βιβλία, το φύλλο εργασίας και στυλό σε δύο θρανία. Χωρίζουμε την τάξη σε δύο ομάδες. Τα παιδιά πρέπει να τρέξουν μία μικρή απόσταση, να βρουν την κυκλωμένη λέξη σε κάθε σελίδα και να την αντιγράψουν στο φυλλάδιο. Στο τέλος οι μαθητές των μεγαλύτερων τάξεων φτιάχνουν στιχάκια με συγκεκριμένες λέξεις.
ε) Βρες τον ήρωα
Παραλλαγή του παιχνιδιού «Στο κεφάλι το’ χω». Τυπώνουμε καρτέλες με ήρωες παραμυθιών και λογοτεχνικών βιβλίων. Τοποθετείται στο κεφάλι ενός μαθητή μία καρτέλα. Αυτός κάνει ερωτήσεις στους υπόλοιπους μέχρι να ανακαλύψει τον ήρωα που έχει στο κεφάλι του.
στ) Βιβλιοντόμινο
Με τα βιβλία της βιβλιοθήκης παίζουμε ντόμινο. Με βάση διαφορετικά στοιχεία π.χ. τον εκδοτικό οίκο, τον συγγραφέα, τον εικονογράφο, το χρώμα της ράχης κ.α. φτιάχνουμε ένα μεγάλο επιδαπέδιο ντόμινο σε σχήμα καρδιάς.
ζ) Βιβλιοπαντομίμα
Οι μαθητές έπαιξαν παντομίμα προσπαθώντας να αναπαραστήσουν με το σώμα τους τίτλους βιβλίων.
η) Έκθεση βιβλίων στο κουτί
Εκτέθηκαν όλες οι δημιουργίες των μαθητών σε εξωτερικό χώρο του σχολείου με τα αντίστοιχα βιβλία και τα ονόματα των δημιουργών.
4. Αποτελέσματα-Συμπεράσματα
Από την ανατροφοδότηση μέσω του ερωτηματολογίου για τα οφέλη που αποκομίζουν από το διάβασμα είναι χαρακτηριστικό ότι οι μαθητές ήταν σε θέση να εντοπίσουν τα κυριότερα οφέλη, γνωστικά και συναισθηματικά. Οι μαθητές ανέφεραν ότι μπαίνουν στην ιστορία και στη θέση του ήρωα, ταξιδεύουν και ονειρεύονται, χαλαρώνουν και ηρεμούν, μαθαίνουν, εμπλουτίζουν το λεξιλόγιό τους.
«Όταν διαβάζω, θέλω να γίνω ο χαρακτήρας του βιβλίου.»
«Όταν διαβάζω το βράδυ, ονειρεύομαι ότι είμαι στο βιβλίο που διάβασα.»
«Όταν διαβάζω ονειρεύομαι ένα ταξίδι.»
«Όταν έχω νεύρα, διαβάζω και με χαλαρώνει.»
«Διαβάζοντας κερδίζω γνώση, χαλάρωση και χαρά!»
«Διαβάζω για να μαθαίνω πράγματα.»
«Όταν διαβάζω, κερδίζω γνώσεις, όνειρα και χαρά!»
«Είδα ότι το βιβλίο με βοηθάει.»
«Όταν διαβάζω, αισθάνομαι ωραία και μαθαίνω καινούργιες λέξεις.»
Αναφορικά με τις δράσεις που έγιναν για τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Παιδικού Βιβλίου, όλοι οι μαθητές/τριες κινητοποιήθηκαν και ενεπλάκησαν ενεργά. Όπως διαπιστώθηκε από την επεξεργασία των ερωτηματολογίων, η πλειοψηφία των μαθητών/τριών του σχολείου συμφώνησε ότι οι δραστηριότητες του άρεσαν «πολύ» ή «πάρα πολύ», εξέφρασε την προτίμηση να γίνονται κυρίως σε «εξωτερικό χώρο» και χάρηκε την ποικιλία των δραστηριοτήτων. Παρακάτω μερικοί μαθητές εξηγούν τις απόψεις τους και τις προτιμήσεις τους:
«Μου άρεσε όταν κάτσαμε όλοι μαζί και διαβάζαμε.» (Πικνίκ βιβλίου)
«Μου άρεσε που συμμετείχα στις δράσεις με τους φίλους μου σ’ ένα φυσικό περιβάλλον.»
«Οι δράσεις ήταν όλες τέλειες και ένιωσα πολύ ωραία!»
«Μου άρεσαν όλα τα βιβλιο-παιχνίδια!»
«Μου άρεσαν οι δράσεις, γιατί διασκέδασα.»
«Μου άρεσε που είχε διάφορες δραστηριότητες.»
Συμπερασματικά, δεν ισχυριζόμαστε ότι οι δράσεις φιλαναγνωσίας στο σχολικό περιβάλλον θα οδηγήσουν απαραίτητα σε παιδιά φιλαναγνώστες. Η αλήθεια είναι ότι τα παιδιά θα αγαπήσουν το διάβασμα μέσα από το ίδιο το διάβασμα, χωρίς εξαναγκασμό ή πίεση, όταν το θελήσουν τα ίδια. Οι παραπάνω δραστηριότητες έχουν ως στόχο να τα φέρουν σε επαφή με περισσότερα βιβλία και να αυξήσουν τις πιθανότητες, ώστε το παιδί να συναντηθεί μ’ εκείνο το βιβλίο, που θα μιλήσει στην ψυχή του. Όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Πολασνιέκ (1991): « Κανείς δεν είναι σε θέση να πει: αυτό το παιδί θα κάνει τη συνάντηση της ζωής του μ’ εκείνο το βιβλίο. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να πολλαπλασιάσουμε τις ευκαιρίες για συναντήσεις».
Βιβλιογραφία
Ελληνόγλωσση
Βράκα Α. (2016). Δραστηριότητες Φιλαναγνωσίας σε παιδικές βιβλιοθήκες για παιδιά των μεγάλων τάξεων του Δημοτικού σχολείου. Πτυχιακή εργασία, Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας.
Καρβέλα Ε. Β. (2013). Εμπλουτισμός εκπαιδευτικού υλικού στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση για την προώθηση της φιλαναγνωσίας. Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία, Πανεπιστήμιο Πειραιώς.
Ποσλανιέκ, Κ. (1991). Να δώσουμε στα παιδιά την όρεξη για διάβασμα. Αθήνα: Καστανιώτη.
Ξενόγλωσση
Baker L., Afflebach P., Reinking D. (2009). Developing Engaged Readers in School and Home Communities. New York and London: Routledge.
Life Long Readers. Ευρωπαϊκό Πλαίσιο για την Προώθηση της Φιλαναγνωσίας από Εκπαιδευτικούς, Βιβλιοθηκονόμους και Διευθυντές. Ανακτήθηκε στις 16/4/2025 από LiRe_FRAMEWORK_GREEK.pdf
Life Long Readers 2.0- Lire 2.0. Best practices to promote reading and writing. Project No: 2015-ieo1-ka201-008625. Ανακτήθηκε στις 16/4/25 από LiRe2.0_best_practices.pdf
Wilhem, J. (2016). Recognising the Power of Pleasure: What Engaged Adolescent Readers get from their free-choice reading, and how teachers can leverage this for all. Australian Journal of Language and Literacy. (39)1. pp.30-41.