ISSN:1792-2674
Λούβρου Ελένη
Εκπαιδευτικός ΠΕ60, Νηπιαγωγείο Βουκολιών, Χανιά
elouvrou@yahoo.gr
Χιώνου Μαρία
Εκπαιδευτικός ΠΕ60, Νηπιαγωγείο Σπηλιάς, Χανιά
mariachionou@yahoo.gr
Περίληψη
Η εικονογράφηση σε ένα παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο είναι κάτι πολύ περισσότερο από απλές εικόνες. Δίνει ζωή στις ιστορίες, βοηθώντας τα παιδιά να οραματιστούν τους χαρακτήρες, τα μέρη και τα γεγονότα με πιο ζωντανό τρόπο. Οι εικόνες λειτουργούν ως γέφυρα ανάμεσα στις λέξεις και τη φαντασία, κάνοντας το περιεχόμενο προσβάσιμο ακόμα και σε παιδιά που δεν έχουν κατακτήσει την ανάγνωση. Σκοπός της προτεινομένης διδακτικής πρότασης είναι να αποτυπώσουν εικαστικά ένα παραμύθι, μέσα από τη χρήση ενός ψηφιακού εργαλείου. Στο πλαίσιο της προσχολικής αγωγής και του Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Σπουδών (2022) εφαρμόσαμε στη δράση το διδακτικό μοντέλοτων 5Ε, κάνοντας χρήση το ψηφιακό εργαλείου StoryJumper, το οποίο δίνει τη δυνατότητα στους δημιουργούς να ανεβάσουν δικές τους εικόνες, ηχογραφώντας την αναδιήγηση του παραμυθιού μέσα από τις φωνές των παιδιών, ενισχύοντας τη δημιουργικότητα και την εξατομίκευση του περιεχομένου.
Λέξεις- κλειδιά: εικονογράφηση, παιδική λογοτεχνία, μοντέλο των 5Ε, ψηφιακό βιβλίο
- Εισαγωγή
Από το 1974 και μετά, υπάρχει έντονο ενδιαφέρον στην Ελλάδα γύρω από το παιδικό βιβλίο και την καλαίσθητη εικονογράφηση. Στην κατεύθυνση αυτή σημαντικό ρόλο έπαιξε η πρώτη βράβευση ενός εικονογραφημένου παιδικού βιβλίου «από τον Κύκλο του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου» (Σιβροπούλου,2004).
Η εικονογράφηση ενός παιδικού βιβλίου (παραμύθι, μικρή ιστορία) θεωρείται ευρέως σήμερα, ως ο πλέον πρόσφορος τρόπος επικοινωνίας στα μικρά παιδιά, τα οποία δεν έχουν κατακτήσει επαρκώς βασικές δεξιότητες γραμματισμού (Γιαννικοπούλου 2001, Κιτσαράς, 1993, Μπενέκος, 1981, Τσιλιμένη, 2007). Πιο συγκεκριμένα το εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο κατέχει κεντρική θέση στη ζωή των παιδιών από πολύ νωρίς (Stephens, 1994) και αποτελεί ένα σημαντικό όχημα για την κατανόηση των άλλων και την ανάπτυξη κοινωνικών σχέσεων (Norton, 2007).
Τα νέα δεδομένα επιτάσσουν την ανάγκη χρήσης σύγχρονων εργαλείων που συνδυάζουν την παραδοσιακή τέχνη της αφήγησης με την τεχνολογία, καλλιεργώντας την δημιουργικότητα, την εμπλοκή και τον ψηφιακό γραμματισμό. Τα εργαλεία αυτά αξιοποιούνται με τον κατάλληλο τρόπο και χρόνο από τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς (Νικολοπούλου & Σάλτα, 2016).
2. Κυρίως μέρος
2.1.Εικονογράφηση και Παιδική Λογοτεχνία
Το εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο αν και παρουσιάζεται ως ένα ενιαίο λογοτεχνικό είδος, αποτελείται από δύο διαφορετικές τέχνες: το κείμενο και την εικόνα (Sipe,2007). Ωστόσο και οι δύο τέχνες μαζί συνδυαστικά μεταφέρουν στον αναγνώστη αυτό που ο Barthes (1977) ονόμασε ως «λειτουργία αναμετάδοσης» την ερμηνεία του νοήματος.
Σύμφωνα με την Γιαννικοπούλου (1995), τα κριτήρια μιας επιτυχημένης εικονογράφησης σε ένα παιδικό βιβλίο είναι τα ακόλουθα: 1) Η εικονογράφηση οφείλει να είναι καλαίσθητη,2) Το ύφος της εικονογράφησης πρέπει να σχετίζεται με το περιεχόμενο του κειμένου, 3) Ισόρροπη σχέση κειμένου και εικόνας, 4) Κατάλληλη επιλογή των σκηνών και της θέσης της εικόνας στη σελίδα, 5) Χαρακτηριστικοί, μοναδικοί και αναγνωρίσιμοι ήρωες, 6) Η αποφυγή στερεοτύπων και ζωγραφικών κλισέ, 7) Λήψη δυνατότητων των παιδιών ανάλογα με την ηλικία και τις γνωστικές τους ικανότητες.
Τα ενδοκειμενικά σε συνδυασμό με εικονογραφικά στοιχεία ενεργοποιούν τα μικρά παιδιά καθώς προσπαθούν να κατανοήσουν και να αναδομήσουν δεδομένα και πληροφορίες. Σ΄ αυτή την κατεύθυνση κεντρική θέση κατέχει ο εκπαιδευτικός που με κατάλληλες ερωτήσεις θα περάσει στην επεξεργασία και ανασύνθεση του κειμένου με δραστηριότητες υψηλού γνωστικού και μεταγνωστικού επιπέδου (Ντούλια, 2022).
Σύμφωνα με τη Σιβροπούλου, (2004), τα βασικά χαρακτηριστικά μιας εικονογραφημένης μικρής ιστορίας είναι τα ακόλουθα:
- Εικόνα και κείμενο είναι ισότιμης αξίας.
- Το θέμα.
- Πλοκή.
- Χαρακτήρες.
- Γλώσσα.
- Άμεση αντίληψη της εικόνας.
- Συντομία.
- Χρόνος-Χώρος.
Σύμφωνα με την Γιαννικοπούλου, (2008), τρία χαρακτηριστικά διακρίνουν την έννοια του εικονογραφημένου παιδικού βιβλίου, το οποίο είναι:
- Δια-ειδολογικό
- Δια-ηλικιακό
- Δια- κωδικό
Ο Μπενέκος (1981) συνδέει την αγάπη για την Τέχνη και την χαρά μιας αισθητικής απόλαυσης που μπορεί να προκαλέσει η εικονογράφηση με την φιλαναγνωσία.
Τα μικρά παιδιά μέσα από τα εικονογραφημένα βιβλία εμπλουτίζουν τις εμπειρίες τους και συνδέουν τα βιώματα τους με τις πληροφορίες και τα μηνύματα που μεταφέρουν οι εικόνες. Η παιδαγωγική αξιοποίηση των βιβλίων αυτών είναι μεγάλη καθώς αναπτύσσουν τον συναισθηματικόκαι πνευματικό κόσμο των παιδιών (Κιτσαράς, 1993). Επιπρόσθετα δημιουργούν στα παιδιά συναισθήματα ευχαρίστησης και ψυχαγωγίας και συμβάλλουν στην ανάπτυξη της αφαιρετικής τους ικανότητας και της οπτικής τους αντίληψης (Ασωνίτης, 2001).Από την άλλη μεριά το κείμενο παρουσιάζει μια «οπτική διάσταση» μέσα από διαφορετικά είδη γραφής, πολλά τυπογραφικά στοιχεία, ποικιλία χρωμάτων και παρεμβάσεις στη γραμμικότητα του γραπτού λόγου. Έτσι οι λέξεις αποκτούν εκφραστική δύναμη με τον τρόπο που παρουσιάζονται (Γιαννικοπούλου, 2008).
Βασικό χαρακτηριστικό της εικόνας είναι ότι επιδέχεται ποικίλες ερμηνείες ανάλογα με την εμπειρία, τα βιώματα και το γνωστικό επίπεδο του εκάστοτε αναγνώστη (Κατσίκη-Γκίβαλου, 2017). Ωστόσο η ανάγνωση της εικόνας προϋποθέτει την απαιτούμενη οπτική, διανοητική και συναισθηματική ικανότητα του αναγνώστη προκειμένου ο τελευταίος να καταφέρει να αποκωδικοποιήσει σωστά το νόημα της, (Σπίνκ, 1990).
Εν κατακλείδι, στα τέλη του 20ού αιώνα, η εικονογράφηση με τις νέες τεχνικές εκτύπωσης με λέιζερ, αφενός παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαδικασία έκδοσης βιβλίων και αφετέρου αναδεικνύει το εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο ως μορφή Τέχνης.
2.2.Ψηφιακή αφήγηση
Η ενσωμάτωση ψηφιακών εργαλείων στην προσχολική εκπαίδευση, όπως προβλέπεται από το Νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα (2022), προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες για τη δημιουργία ψηφιακών βιβλίων. Τα εργαλεία αυτά ενισχύουν τη δημιουργικότητα και τη φαντασία των παιδιών, ενώ παράλληλα προάγουν τη συνεργασία και την αλληλεπίδραση μεταξύ τους.
Μέσω πλατφορμών όπως η «Αίσωπος», οι εκπαιδευτικοί μπορούν να σχεδιάσουν διαδραστικά σενάρια που ενσωματώνουν τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών, ενισχύοντας τη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών (Τσαλαγιώργου, Μέλλιου & Βαλσαμίδου, 2016). Η εφαρμογή ψηφιακών εργαλείων στο νηπιαγωγείο δημιουργεί ένα σύγχρονο και συμπεριληπτικό εκπαιδευτικό περιβάλλον που ανταποκρίνεται στις ανάγκες της ψηφιακής εποχής.
Τα ψηφιακά εργαλεία, όπως το StoryJumper, προσφέρουν μοναδικές δυνατότητες για τη δημιουργία εικονογραφημένων ψηφιακών βιβλίων. Το StoryJumper επιτρέπει τη χρήση έτοιμων σκηνών, αντικειμένων και χαρακτήρων, ενώ δίνει τη δυνατότητα στους δημιουργούς να ανεβάσουν δικές τους εικόνες-ζωγραφιές, ενισχύοντας τη δημιουργικότητα και την εξατομίκευση του περιεχομένου.
Σύμφωνα με τον Buckingham (2021), ο ψηφιακός γραμματισμός στην προσχολική εκπαίδευση αποτελεί κάτι παραπάνω από την εκμάθηση τεχνολογικών δεξιοτήτων. Περιλαμβάνει την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, τη δυνατότητα ανάλυσης και αξιολόγησης πληροφοριών, καθώς και τη δημιουργική χρήση των τεχνολογικών εργαλείων.
Οι Vissenberg, d’Haenens & Livingstone (2022) επισημαίνουν ότι αυτές οι πλατφόρμες δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η επικοινωνία είναι πιο αποτελεσματική και εμπλουτισμένη. Ο ρόλος των εκπαιδευτικών είναι κομβικός για την αποτελεσματική ενσωμάτωση της τεχνολογίας στην προσχολική εκπαίδευση. Ο Bers (2018) αναφέρει ότι η επαγγελματική κατάρτιση και ανάπτυξη των εκπαιδευτικών είναι απαραίτητη για την αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων με τρόπο που προάγει την δημιουργικότητα και την συνεργατική μάθηση.
3.Πρακτική εφαρμογή
3.1.Σκοπός παιδαγωγικής προσέγγισης
Σκοπός της παιδαγωγικής προσέγγισης είναι τα παιδιά να καταστούν ψηφιακά εγγράμματα, ώστε να μπορούν να δράσουν αποτελεσματικά στις νέες και πολύπλοκες ανάγκες της καθημερινής ζωής. Μέσα από την προτεινόμενη διδακτική πρόταση τα παιδιά σκοπεύουν να αποτυπώσουν εικαστικά ένα παραμύθι , μέσα από την χρήση ενός ψηφιακού εργαλείου.
3.2.Ερευνητικό δείγμα
Η παιδαγωγική προσέγγιση διεξήχθη το σχολικό έτος 2024-2025 σε ένα ολοήμερο τμήμα δημόσιου νηπιαγωγείου ημιαστικής περιοχής της περιφερειακής ενότητας Χανίων. Συμμετείχαν 8 νήπια ηλικίας 5-6 ετών και 10 προνήπια ηλικίας 4-5 ετών. Οι παιδαγωγικές προσεγγίσεις σχεδιάστηκαν και πραγματοποιήθηκαν από τις νηπιαγωγούς στα πλαίσια της θεματικής ενότητας:
Α. Παιδί και Επικοινωνία
Α.2 Τεχνολογίες Της Επικοινωνίας και Πληροφορίας (ΤΠΕ)-
Α.2.3 Επεξεργασία της Πληροφορίας και Ψηφιακή Δημιουργία του Νέου Αναλυτικού Προγράμματος για την Προσχολική Αγωγή (2022)
3.3.Διάρκεια
Η διάρκεια της διδακτικής εφαρμογής ήταν 30-55 λεπτά για την κάθε εκπαιδευτική φάση.
3.4.Εκπαιδευτικά μέσα και Υλικά
Παραμύθι ΄΄Η κόκκινη αλεπού΄΄, προτζέκτορας, Η/Υ, πλαστικοποιημένες εικόνες από σκηνές του παραμυθιού, χαρτιά Α4, μαρκαδόροι, κηρομπογιές, ψηφιακό εργαλείο StoryJumper, μικρόφωνο, φωτογραφική μηχανή.
3.5.Σύντομη περιγραφή του παραμυθιού
Η “Κόκκινη Αλεπού” των Ελένη Λούβρου και Αθανάσιου Σακελλαρίδη είναι ένα έμμετρο παιδικό παραμύθι γεμάτο φαντασία και ευαισθησία, προσδίδοντας μουσικότητα και ρυθμό στην αφήγηση, κάτι που το καθιστά ιδιαίτερα ελκυστικό για παιδιά προσχολικήςηλικίας.
Σε ένα μακρινό δάσος στο Μεξικό, ζει μια μοναχική κόκκινη αλεπού με καλή καρδιά και μια βαθιά επιθυμίανα βρει συντροφιά.Η ιστορία είναι απλή αλλά ουσιαστική. Η αλεπού, παρά την εξωτερική της μοναδικότητα, δεν επιδιώκει να ξεχωρίσει, θέλει απλώς να ανήκει. Μέσα από την περιπλάνησή της στο δάσος, συναντά χαρακτήρες(άλλα ζώα) και καταστάσεις που αναδεικνύουν θέματα όπως, η αξία της φιλίας και της συντροφικότητας, η σημασία της αποδοχής και της διαφορετικότητας, η ενσυναίσθηση και η καλοσύνη ως εσωτερικές αρετές.Το παραμύθι προσεγγίζει θέματα όπως η μοναξιά, η φιλία και η αποδοχή, με τρόπο απλό και ποιητικό.
3.6. Στόχοι της διδασκαλίας
- Η αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας ως μέσο επικοινωνίας και δημιουργικότητας.
- Η παραγωγή πρωτότυπων ψηφιακών εικονογραφημένων ιστοριών με ήχο.
3.7. Εκπαιδευτική Παρέμβαση
Σε αυτήν τη διδασκαλία εφαρμόσαμε την μέθοδος 5Ε (Bybee et al., 2006, Πεντέρη et al., 2021) εμπλουτίζοντάς την με το ψηφιακό εργαλείο StoryJumper, προσφέροντας έναν διαδραστικό και δημιουργικό τρόπο μάθησης.
Σύμφωνα με τον Οδηγό Εκπαιδευτικού του Προγράμματος Σπουδών για την προσχολική αγωγή (2022), εφαρμόσαμε διερευνητική, παιγνιώδη και συνεργατική μάθηση, αναπτύσσοντας δραστηριότητες μέσα από πέντε φάσεις:
| Α΄ ΦΑΣΗ -Αφόρμηση-Εξοικείωση | 1η Δραστηριότητα: Επαφή-ανάγνωση παραμυθιού. 2ηΔραστηριότητα:Ερωτήσεις κατανόησης. |
| Β΄ΦΑΣΗ: Επισκόπηση | 1ηΔραστηριότητα:Σειροθέτηση εικόνων του παραμυθιού. 2ηΔραστηριότητα:Παρατήρηση των εικόνων του παραμυθιού και αξιολόγηση. |
| Γ΄ ΦΑΣΗ-Επεξήγηση | 1ηΔραστηριότητα:Συζήτηση ως προς την δομή της ιστορίας. 2η Δραστηριότητα: Εικαστική αποτύπωση των σκηνών του παραμυθιού. |
| Δ΄ ΦΑΣΗ-Εμπλουτισμός | 1ηΔραστηριότητα:Παρουσίαση του ψηφιακού εργαλείου StoryJumper. 2η Δραστηριότητα:Δημιουργία ψηφιακού βιβλίου. |
| Ε΄ ΦΑΣΗ-Εκτίμηση | 1ηΔραστηριότητα: Παρουσίαση ψηφιακού βιβλίου. 2ηΔραστηριότητα: Αξιολόγηση δράσης από τον/την εκπαιδευτικό. |
3.8. Αναλυτική περιγραφή δράσης:
Βρισκόμαστε στην εποχή του φθινοπώρου και στην βιβλιοθήκη του σχολείου ο/η νηπιαγωγός έχει τοποθετήσει το παραμύθι “Η Κόκκινη αλεπού” της Ελένης Λούβρου και του Αθανάσιου Σακελλαρίδη και ζητά από τα παιδιά να το βρούνε λέγοντας τον τίτλο του.
Η δράση ξεκινά με την ανάγνωση του παραμυθιού από τον/την νηπιαγωγό, κάνοντας εναλλαγές στη φωνή του/της για διαφορετικούς χαρακτήρες και σκηνές της ιστορίας. Συγχρόνως προβάλλονται εικόνες του παραμυθιού μέσω προτζέκτορα. Έτσι εισάγονται οι βασικές σκηνές της ιστορίας.
Εικ.1 Η κόκκινη αλεπού
Στη συνέχεια, η νηπιαγωγός για να καλλιεργήσει στα παιδιά την ικανότητα κατανόησης και παραγωγής προφορικών κειμένων κάνει ερωτήσεις:
«Ποια σκηνή σας άρεσε περισσότερο; Ποιος είναι ο αγαπημένος σας χαρακτήρας; Ποιος είναι ο λιγότερο αγαπημένος σας χαρακτήρας στην ιστορία; Τι σας έκανε περισσότερο εντύπωση στο παραμύθι; Τι δεν σας άρεσε στην ιστορία; Τι θα αλλάζατε στο παραμύθι;».
Μέσα από τις απαντήσεις των παιδιών δόθηκε η δυνατότητα η νηπιαγωγός να προσαρμόσει την ροή της δράσης, σύμφωνα με τα ενδιαφέροντα των παιδιών. Η πλειοψηφία των παιδιών απάντησαν ότι οι αγαπημένοι τους χαρακτήρες ήταν η Κόκκινη Αλεπού και η Ασημένια και λιγότερο τα άλλα ζώα του δάσους. Εντύπωση τους έκαναν τα όμορφα χρώματα του βιβλίου. Έτσι ολοκληρώνεται η πρώτη φάση της δράσης- αφόρμηση, εξοικείωση.
Σε συνέχεια της προηγούμενης φάσης έρχεται η φάση της επισκόπησης που στόχο έχει τα παιδιά να εξερευνήσουν την ιστορία και να εμβαθύνουν στους χαρακτήρες και στις σκηνές μέσα από την εικονογράφηση του παραμυθιού. Ο/ η νηπιαγωγός έχει δομήσει από την αρχή της σχολικής χρονιάς μικρές ομάδες εργασίας μαθητών. Έτσι τα παιδιά είναι εξοικειωμένα με τον ομαδοσυνεργατικό τρόπο σκέψης. Κάθε ομάδα λαμβάνει κάρτες με εικόνες ή σκηνές από το παραμύθι. Τις παρατηρεί και συνεργατικά τις τοποθετεί σε χρονολογική σειρά, κάνοντας συγχρόνως αναδιήγηση του παραμυθιού. Ο/η νηπιαγωγός ενθαρρύνει τις ομάδες να συζητήσουν τι συμβαίνει σε κάθε σκηνή. Για παράδειγμα «Τι αρέσει στην κόκκινη αλεπού να τρώει; Πώς ένιωθε όταν συνάντησε τον λαγό; Πώς ένοιωσε όταν συνάντησε την ασημένια αλεπού;».
Η πλειοψηφία των παιδιών απάντησαν τα εξής: «Στην κόκκινη αλεπού αρέσουν τα σταφύλια, όταν συνάντησε τον λαγό ένιωσε λυπημένη και είπε αυτό που την στεναχωρούσε, μου άρεσε η σκηνή που η κόκκινη αλεπού συναντά την ασημένια αλεπού και ένιωσε όμορφα γιατί βρήκε παρέα και έναν φίλο». Η συζήτηση αυτή μέσω της παρουσίασης εικόνων του παραμυθιού βοήθησε τα παιδιά στην καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και των αξιών της φιλίας, της συντροφικότητας, της προσφοράς βοήθειας και αγάπης για το διαφορετικό.
Στην επόμενη φάση της επεξήγησης ο/η εκπαιδευτικός στοχεύει στην κατανόηση των παιδιών της δομής της ιστορίας (αρχή, μέση, τέλος) μέσω της εικονογράφησης και την εικαστική της αποτύπωση. Αρχικά συζητά μαζί με τα παιδιά τη δομή της ιστορίας, κάνοντας παραπομπή στις εικόνες του παραμυθιού:
«Τι έγινε στην αρχή της ιστορίας; Σε ποια εικόνα το βλέπεις;, Τι έγινε στην συνέχεια; Τι έγινε στο τέλος;». Έπειτα ζητά από τα νήπια να πάνε στις ομάδες τους και να αποτυπώσουν μέσω της ζωγραφικής η κάθε ομάδα σκηνές από την ιστορία που να έχουν σχέση με την δομή της. Γίνεται η χρήση 2 υλικών ζωγραφικής , μαρκαδόροι και κηρομπογιές για να έχουν την δυνατότητα τα παιδιά να επιλέξουν στην περίπτωση των ιδιαιτεροτήτων και μη. Στο τέλος τις συρροθετούν, δημιουργώντας την δική τους εικονογράφηση του παραμυθιού.
Εικ.2 Εικονογράφηση παραμυθιού Εικ.3 Εικονογράφηση παραμυθιού
Κατόπιν της εικονογράφησης του παραμυθιού εισάγουμε τα παιδιά στην ψηφιοποιημένη εκδοχή του με την χρήση εικόνας και ήχου. Σε πρώτη φάση ο/η νηπιαγωγός παρουσιάζει στα νήπια το StoryJumper, ένα ψηφιακό εργαλείο δημιουργίας e-book που συνδυάζει εικόνα και ήχο. Δείχνει πώς μπορούν να δημιουργήσουν τη δική τους ψηφιακή ιστορία, προσθέτοντας κείμενο, εικόνες και διαδραστικά στοιχεία. Συνεργατικά όλα τα παιδιά με την καθοδήγηση του/της εκπαιδευτικού δημιουργούν βήμα βήμα το ψηφιακό βιβλίο. Εισάγουν με την μορφή ψηφιακής εικόνας τις ζωγραφιές τους, τις οποίες έχει τραβήξει ο/η εκπαιδευτικός με την φωτογραφική μηχανή και στην συνέχεια διηγούνται κάθε σκηνή της ιστορίας. Έτσι ολοκληρώνεται και η τέταρτη φάση του εμπλουτισμού.
Εικ.4 Ψηφιακή δημιουργία παραμυθιού
Τέλος, είναι η φάση της εκτίμησης με την αξιολόγηση της διαδικασίας και της συμμετοχής των παιδιών. Ο/η νηπιαγωγός παρουσιάζει την ψηφιακή ιστορία στην τάξη, ενθαρρύνοντας τα παιδιά να εκφράσουν τις σκέψεις τους:
«Τι σας άρεσε περισσότερο στη διαδικασία; Τι μάθατε; Τι θα θέλατε να κάνετε διαφορετικά την επόμενη φορά;».
Τα παιδιά απάντησαν θετικά, χωρίς να προβληματίζομαι ή να εκφράζουν την δυσαρέσκεια τους στην δράση αυτή. Ο/η νηπιαγωγός από την δική του πλευρά αξιολόγησε τα παιδιά ως προς την συμμετοχή, την δημιουργικότητα και την κατανόηση της δράσης. Τα συμπεράσματα ήταν θετικά, αποδεικνύοντας την επιτυχία, αλλά και την εκπαιδευτική προσφορά της δράσης.
Εικ.5 Αξιολόγηση από τον εκπαιδευτικό
- Συμπεράσματα
Οι εκπαιδευτικές δράσεις που υλοποιήθηκαν αναδείχθηκαν ως εξαιρετικά αποτελεσματικές. Η θετική ανταπόκριση τόσο των μαθητών όσο και των εκπαιδευτικών, επιβεβαιώνει την αξία αυτών των εκπαιδευτικών παρεμβάσεων στην διαδικασία της μάθησης. Μέσα από την αξιολόγηση, αναδείχθηκε η εξέλιξη και η προσαρμοστικότητα των μεθόδων και παράλληλα, ενισχύθηκε η εμπιστοσύνη στον νέο τρόπο διδασκαλίας. Η προσέγγιση της κοινότητας ως σύνολο, όπου κάθε μέλος αντιμετωπίζεται ισότιμα, καλλιεργεί ένα κλίμα αποδοχής του διαφορετικού. Η πολυφωνία και η διαφορετικότητα των απόψεων, όταν συνδυάζονται με τη συνεργασία και τη συλλογική υπευθυνότητα, δημιούργησαν ένα περιβάλλον όπου όλοι αισθάνονται αποδεκτοί. Παράλληλα, αυτές οι δράσεις προήγαγαν την αποδοχή των νέων πλαισίων επικοινωνίας και έκφρασης, όπως η χρήση τεχνολογιών και η εφαρμογή σύγχρονων εργαλείων διδασκαλίας. Τα παιδιά και οι εκπαιδευτικοί προσαρμόστηκαν σε αυτές τις καινοτομίες, μαθαίνοντας να αξιοποιούν τους νέους τρόπους επικοινωνίας και να εμπλουτίζουν την εκπαιδευτική τους εμπειρία.
- Αναστοχασμός
Στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής τάξης, οι συζητήσεις αναστοχασμού στην ολομέλεια προσέφεραν μια μοναδική ευκαιρία για εμβάθυνση στη γνώση. Μέσα από αυτές τις συζητήσεις, οι μαθητές εξέφρασαν τις σκέψεις τους και μοιράστηκαν τις εμπειρίες τους, συμβάλλοντας στην κοινή προσπάθεια για βελτίωση. Η δυναμική ενεργοποίηση των παιδιών σε αυτές τις διαδικασίες ήταν εξαιρετικά σημαντική. Τα παιδιά όχι μόνο συμμετείχαν ενεργά, αλλά ανέλαβαν πρωτοβουλίες, διατυπώνοντας απόψεις και αξιοποιώντας τις δυνατότητές τους. Η ανταλλαγή ιδεών μεταξύ των μαθητών καλλιέργησε δεξιότητες συνεργασίας και ενίσχυσε την αυτοπεποίθηση τους, δημιουργώντας ένα περιβάλλον μάθησης όπου όλοι είναι μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Επιπλέον, η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών μάθησης ήταν κρίσιμη για την επιτυχία αυτών των πρωτοβουλιών. Το μαθησιακό περιβάλλον ήταν καλά οργανωμένο και προσαρμοσμένο στις ανάγκες όλων των παιδιών, παρέχοντας τα απαραίτητα εργαλεία και ερεθίσματα ώστε κάθε μαθητής να μπορεί να αναπτύξει τις δεξιότητές του. Το κλίμα αποδοχής, η συμπερίληψη και η ενίσχυση της διαφορετικότητας ήταν βασικά χαρακτηριστικά του μαθησιακού περιβάλλοντος. Συνοψίζοντας, η εφαρμογή του αναστοχασμού ενεργοποίησε τους μαθητές, δημιουργώντας μία δυναμική εκπαιδευτική κοινότητα.
Η εμπειρία που αποκομίσαμε μέσω των εφαρμογών Τ.Π.Ε. δεν αποτέλεσε απλώς μία πρωτόγνωρη προσέγγιση, αλλά λειτούργησε ως σημείο εκκίνησης για την περαιτέρω ανάπτυξη τέτοιων μεθόδων μάθησης. Μέσα από βιωματικές διαδικασίες, τόσο εμείς όσο και τα παιδιά ανακαλύψαμε τον τρόπο με τον οποίο οι Τ.Π.Ε. μπορούν να προάγουν τη συμμετοχή, την κατανόηση και την αλληλεπίδραση, προσεγγίζοντας από μία άλλη οπτική την γνώση. Παράλληλα, το παραμύθι και η εικονογράφηση δεν είναι απλώς εργαλεία, αλλά γέφυρες που φέρνουν κοντά τον κόσμο της γνώσης με την ψηφιακή πραγματικότητα, καλλιεργώντας την δημιουργικότητα.
Αυτό που είναι αξιοσημείωτο είναι το πώς αυτά τα εργαλεία και οι εκπαιδευτικές προσεγγίσεις οδηγούν σε πραγματικές αλλαγές στην εκπαίδευση. Η δημιουργική διαδικασία και η δυναμική μάθηση έχουν τη δύναμη να επηρεάσουν τον τρόπο σκέψης και αντίληψης των παιδιών. Είναι η ανταμοιβή που μας θυμίζει ότι η εκπαίδευση δεν είναι απλώς μετάδοση της γνώσης, αλλά η μεταμόρφωσή της, δημιουργώντας καλύτερες προοπτικές για το μέλλον.
Βιβλιογραφία
Ελληνόγλωσση
Ασωνίτης, Π. (2001).Η Εικονογράφηση στο Βιβλίο της Παιδικής Λογοτεχνίας. Εκδόσεις Καστανιώτης.
Γιαννικοπούλου,Α.(2008).Το σύγχρονο εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο.Αθήνα: Παπαδόπουλος.
Γιαννικοπούλου, Α. (1999). Η αναγνωσιμότητα των εικόνων από παιδιά προσχολικής ηλικίας, Η συγγραφή και η εικονογράφηση.(Μαρία-Μάγδα Τζαφεροπούλου, επιμ.). Αθήνα: Καστανιώτης.
Γιαννικοπούλου, Α.(1995).Κριτήρια επιτυχημένης εικονογράφησης παιδικών βιβλίων, Διαδρομές, τ.39,1995, σ. 210-211.
Ι.Ε.Π. (2022). Οδηγός εκπαιδευτικού, Πρόγραμμα σπουδών για την προσχολική αγωγή-Δεύτερη έκδοση. Αθήνα: Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής.
Ι.Ε.Π. (2022). Πρόγραμμα σπουδών για την προσχολική εκπαίδευση(Διευρυμένη εκδοχή)-Δεύτερη έκδοση. Αθήνα : Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής.
Κατσίκη- Γκίβαλου, Α. (2017). Το σύγχρονο παιδικό βιβλίο: θεματολογικές και αφηματολογικές καινοτομίες.Στο: Μαλαφάντης, Κ. &Κουρκουμέλη, Μ. (Επιμ). Διαδρομές στην παιδική λογοτεχνία. Αθήνα: Ψυχογιός.
Κιτσαράς, Γ. Δ. (1993). Το εικονογραφημένο βιβλίο στη νηπιακή και πρωτοσχολική ηλικία. Μια θεωρητική και εμπειρική προσέγγιση. Αθήνα: Παπαζήσης.
Λούβρου Ε., Σακελλαρίδης Α. (2024). Η κόκκινη αλεπού. Αθήνα: Οσελότος.
Μπενέκος, Α. (1981). Το εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο. Αθήνα: Δίπτυχο.
Νικολοπούλου, Κ.,&Σάλτα, Ε. (2016). Δημιουργικότητα και ΤΠΕ: θεωρητικές προσεγγίσεις και προοπτικές στη σχολική εκπαίδευση. Συνέδρια της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Τεχνολογιών Πληροφορίας & Επικοινωνιών στην Εκπαίδευση, 23-31.https://eproceedings.epublishing.ekt.gr/index.php/cetpe/article/view/3803/3717
Ντούλια, Α. (2023). Η δύναμη της αφήγησης. Χανιά: Πυξίδα.
Πεντέρη, Ε., Φιλιππίδη, Α., Μέλλιου, Κ., Χλαπάνα, Ε., & Μαρινάτου, Δ. (2021). Επιμορφωτικό υλικό για το Πρόγραμμα Σπουδών Προσχολικής Εκπαίδευσης. Στο πλαίσιο της Πράξης «ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ» του ΙΕΠ με MIS 5035543.
Σιβροπούλου, Ρ. (2004). Ταξίδι στο κόσμο των εικονογραφημένων μικρών ιστοριών. Αθήνα: Μεταίχμιο.
Σπίνκ, Τ. (1990). Τα παιδιά ως αναγνώστες(Μετάφραση: Ντελόπουλος, Κ.). Αθήνα: Καστανιώτης.
Τσαλαγιώργου Ε. Ι., Μέλλιου Κ., &Βαλσαμίδου Λ. Π. (2016). Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Ψηφιακών Διδακτικών Σεναρίων στην Προσχολική Εκπαίδευση: Η Περίπτωση της Ψηφιακής Πλατφόρμας «Αίσωπος». Επιστήμες της Αγωγής , 2016 (2), 65–94.https://doi.org/10.26248/.v2016i2.1206.
Τσιλιμένη, Τ. (2007). Εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο. Όψεις και απόψεις. Βόλος: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Θεσσαλίας.
Ξενόγλωσση
Barthes,R. (1977). Image – Music – Text (Επιμ. Heath,S.). New York: Hill and Wang.
Norton, D. E., Norton, E. S., & McClure, A. (2007). Μέσα από τα μάτια ενός παιδιού (Μτφρ. Φ. Καπτσίκη& Σ. Καζαντζή). Αθήνα: Επίκεντρο.
Bers, M. U. (2018). Coding as a playground: Programming and computational thinking in the early childhood classroom. Routledge.
Buckingham, D. (2021). Defining digital literacy: What do young people need to know about digital media? Nordic Journal of Digital Literacy, 10(Jubileumsnummer), 21-35.
Bybee, R. W., Taylor, J. A., Gardner, A., Vanscotter, P., Powell, J. C., Westbrook, A. and Landes, N. 2006. The BSCS 5E instructional model: Origins, effectiveness and applications. Colorado Springs: BSCS.
Sipe, L. R. (2007). Storytime: Young children’s literary understanding in the classroom. TeachersCollegePress.
Stephens, J. (1994). From Picture Book to Literacy Theory. Sydney: St. ClairPress.
Vissenberg, J., d’Haenens, L., &Livingstone, S. (2022). Ο ψηφιακός γραμματισμός και η διαδικτυακή ανθεκτικότητα ως διευκολυντές της ευημερίας των νέων; Συστηματικήανασκόπηση. European Psychologist, 27 (2), 76–85. https://doi.org/10.1027/1016-9040/a000478.