ISSN:1792-2674
Παρταλά Δέσποινα
despartala@gmail.com
Εκπαιδευτικός ΠΕ60
Περίληψη
Αντικείμενο της παρούσας εισήγησης αποτελεί η αξιοποίηση της μεθόδου της ανεστραμμένης τάξης στο νηπιαγωγείο μέσω της εκπαιδευτικής πλατφόρμας e-me, με στόχο την καλλιέργεια δεξιοτήτων 21ου αιώνα, την ενίσχυση της αυτονομίας και τη βελτίωση της μαθησιακής εμπειρίας.
Η δράση υλοποιήθηκε πιλοτικά κατά τη διάρκεια του μισού περίπου σχολικού έτους 2024-2025 και περιλάμβανε την αποστολή ψηφιακού υλικού κάθε Παρασκευή στο σπίτι και την επεξεργασία του στην τάξη τη Δευτέρα. Η εφαρμογή αξιολογήθηκε μέσω ερωτηματολογίων σε γονείς και μέσω συνεντεύξεων σε μαθητές. Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της υποδεικνύουν θετική αποδοχή και σημαντικά μαθησιακά και κοινωνικοσυναισθηματικά οφέλη.
Η εργασία καταλήγει ότι η συνδυαστική αυτή μέθοδος μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη στην προσχολική εκπαίδευση, εφόσον υποστηριχθεί κατάλληλα από τους εκπαιδευτικούς και το γονεϊκό πλαίσιο και προτείνει την περαιτέρω διερεύνηση της επίδρασης αυτού του συνδυαστικού μοντέλου σε μεγαλύτερα δείγματα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα με στόχο την μεγαλύτερη εμβάθυνση στις δυναμικές και τις προκλήσεις του.
Λέξεις κλειδιά: ανεστραμμένη τάξη, βιωματική μάθηση, διερευνητική μάθηση, ψηφιακό υλικό, παιδαγωγική καινοτομία
1. Εισαγωγή
Η ραγδαία εξέλιξη της κοινωνίας της γνώσης και των τεχνολογιών επιβάλλει έναν επαναπροσδιορισμό της διδακτικής πράξης, ώστε να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες των μαθητών και τις απαιτήσεις του 21ου αιώνα. Τα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα μετασχηματίζονται διαρκώς, υιοθετώντας παιδαγωγικές προσεγγίσεις που προάγουν την ενεργό συμμετοχή των εκπαιδευομένων και ενισχύουν τις δεξιότητές τους. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η μέθοδος της ανεστραμμένης τάξης (flippedclassroom) αναδεικνύεται ως μια καινοτόμος διδακτική στρατηγική, η οποία προσφέρει νέες δυνατότητες στην εκπαιδευτική διαδικασία (Wu & Chung, 2021).
Η συγκεκριμένη προσέγγιση αντιστρέφει τη συνηθισμένη ροή της διδασκαλίας, καθώς η παροχή του βασικού διδακτικού περιεχομένου πραγματοποιείται εκτός τάξης (συνήθως με τη χρήση ψηφιακού υλικού), ώστε ο πολύτιμος χρόνος μέσα στην τάξη να αφιερώνεται σε βιωματικές, συνεργατικές και διερευνητικές δραστηριότητες. Αν και έχει εφαρμοστεί κυρίως στη Δευτεροβάθμια και Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, η προσπάθεια ενσωμάτωσής της στην προσχολική αγωγή προσφέρει ενδιαφέροντα παιδαγωγικά δεδομένα, ιδίως αν συνδυαστεί με τις αρχές των νέων Προγραμμάτων Σπουδών του Νηπιαγωγείου και το μοντέλο των 5Ε.
Σύμφωνα με τις σύγχρονες εκπαιδευτικές προσεγγίσεις, το νηπιαγωγείο καλείται να λειτουργήσει ως θεμέλιο για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων του 21ου αιώνα, όπως είναι η κριτική σκέψη, η δημιουργικότητα, η συνεργασία, η επικοινωνία και ο ψηφιακός γραμματισμός. Οι δεξιότητες αυτές προσεγγίζονται μέσα από στρατηγικές που τοποθετούν το παιδί στο κέντρο της μαθησιακής διαδικασίας, λαμβάνοντας υπόψη την αναπτυξιακή του ωριμότητα (Πεντέρη κ. συν., 2022). Οι παραδοσιακές μετωπικές μέθοδοι, όπου ο εκπαιδευτικός λειτουργεί ως φορέας γνώσης και το παιδί ως παθητικός δέκτης, πλέον δεν επαρκούν για την επίτευξη των παιδαγωγικών στόχων της σύγχρονης εκπαίδευσης, καθώς περιορίζουν τη συμμετοχή και τα μαθησιακά κίνητρα των παιδιών (Κορδάκη, 2004· Μακροδήμος κ. συν., 2017).
Αντιθέτως, προσεγγίσεις που ενισχύουν τη βιωματική, διερευνητική και συνεργατική μάθηση, βοηθούν τα παιδιά να αφομοιώσουν καλύτερα τη γνώση, καλλιεργώντας ταυτόχρονα πολύτιμες δεξιότητες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται πλέον στην αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών, είτε ως εργαλεία μάθησης είτε ως μέσα ανάπτυξης εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, καθώς η εκπαίδευση οφείλει να προσαρμόζεται στις εξελίξεις της κοινωνίας (Τζήλου, 2022).
Η μέθοδος της ανεστραμμένης τάξης συνεργάζεται αποτελεσματικά με τις στρατηγικές που προτείνονται από τα νέα προγράμματα του Νηπιαγωγείου, όπως είναι το μοντέλο των 5Ε, το οποίο δίνει έμφαση σε στάδια ενεργοποίησης, διερεύνησης, εξήγησης, εφαρμογής και αξιολόγησης. Όπως επισημαίνουν οι Παπαδημητρίου κ. συν. (2017), η συγκεκριμένη προσέγγιση προάγει την ενεργή εμπλοκή των μαθητών, αξιοποιώντας δημιουργικά τις νέες τεχνολογίες. Μάλιστα, η έρευνα των Schallertetal. (2022) δείχνει ότι η ενσωμάτωση του μοντέλου flippedclassroom στο πλαίσιο των 5Ε μπορεί να εφαρμοστεί με επιτυχία σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, αποφέροντας θετικά μαθησιακά αποτελέσματα.
2. Κυρίως μέρος
2.1. Τα παιδαγωγικά θεμέλια της ανεστραμμένης τάξης
Η ανεστραμμένη τάξη (flippedclassroom), όπως περιγράφεται από τους Bergmann και Sams (2012), αποτελεί μια καινοτόμο παιδαγωγική προσέγγιση που αντιστρέφει τη συμβατική ροή της διδασκαλίας. Το βασικό θεωρητικό περιεχόμενο παρουσιάζεται στους μαθητές εκτός σχολικού πλαισίου, μέσω επιλεγμένου ή δημιουργημένου διαδραστικού υλικού (π.χ. βίντεο, παρουσιάσεις, κουίζ), δίνοντας έτσι τη δυνατότητα να αξιοποιείται ο χρόνος στην τάξη για βιωματικές, δημιουργικές και συνεργατικές δραστηριότητες. Το μοντέλο αυτό εστιάζει περισσότερο στην εφαρμογή της γνώσης και λιγότερο στην απλή μετάδοσή της.
Έρευνες που έχουν γίνει στο πρόσφατο παρελθόν καταλήγουν στη διαπίστωση ότι η συγκεκριμένη μέθοδος ενισχύει την αυτονομία των μαθητών, καθώς τους δίνει τη δυνατότητα να διαχειρίζονται το μαθησιακό υλικό με τον δικό τους ρυθμό, σε χρόνο και περιβάλλον που οι ίδιοι επιλέγουν. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, τα παιδιά αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στη μάθησή τους, αναπτύσσοντας δεξιότητες αυτορρύθμισης, συγκέντρωσης και υπευθυνότητας. Η αυτονομία αυτή υποστηρίζεται περαιτέρω όταν το υλικό είναι διαμορφωμένο κατάλληλα για την ηλικιακή ομάδα και προσφέρει πολλαπλούς τρόπους πρόσληψης της γνώσης ( Yoon κ. συν., 2020).
Η μέθοδος αυτή θεμελιώνεται σε τέσσερις βασικούς παιδαγωγικούς άξονες:
- Κονστρουκτιβισμός (Constructivism)
Σύμφωνα με τη θεωρία του κονστρουκτιβισμού, η μάθηση αποτελεί μια ενεργή διαδικασία κατά την οποία οι μαθητές χτίζουν νέες γνώσεις, βασιζόμενοι σε προηγούμενες εμπειρίες και μέσω της αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον τους. Ο εκπαιδευτικός δεν αποτελεί πλέον τη μοναδική πηγή γνώσης, αλλά λειτουργεί ως διευκολυντής και καθοδηγητής της μαθησιακής διαδικασίας. Το μοντέλο της ανεστραμμένης τάξης ευθυγραμμίζεται με αυτή τη θεωρία, καθώς, σύμφωνα με τον Robertson (2022), δίνει χώρο στους μαθητές να επεξεργαστούν ενεργά τη νέα γνώση μέσα στην τάξη, με την υποστήριξη του εκπαιδευτικού.
- ΕνεργήΜάθηση (Active Learning)
Η ενεργή μάθηση υποστηρίζει ότι οι μαθητές μαθαίνουν πιο αποτελεσματικά όταν συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία παρά όταν είναι παθητικοί δέκτες των πληροφοριών. Οι Jamaludin καιOsman διατείνονται ότι η ανεστραμμένη τάξη παρέχει τον απαραίτητο χρόνο και χώρο για την ανάπτυξη τέτοιων εμπειριών μέσα στην τάξη. Οι δραστηριότητες σχεδιάζονται ώστε να είναι διαδραστικές, ομαδοσυνεργατικές, παιγνιώδεις και βιωματικές, ενισχύοντας με αυτόν τον τρόπο το ενδιαφέρον και τα κίνητρα των μαθητών για μάθηση.
- Συμπερίληψη της Οικογένειας
Στο προσχολικό πλαίσιο, η συμμετοχή των γονέων στη μαθησιακή διαδικασία είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Η ανεστραμμένη τάξη δίνει τη δυνατότητα στους γονείς να εμπλακούν στο πρώτο στάδιο της διδασκαλίας, όταν το παιδί παρακολουθεί το υλικό στο σπίτι. Αυτή η διαδικασία όχι μόνο ενισχύει τη σύνδεση σχολείου – οικογένειας, αλλά συμβάλλει και στη δημιουργία ενός κοινού πλαισίου διαλόγου και υποστήριξης της μάθησης (Roehletal, 2013).
- Ψηφιακός Γραμματισμός
Η αξιοποίηση κατάλληλων ψηφιακών εργαλείων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ανεστραμμένης τάξης. Από μικρή ηλικία, τα παιδιά καλούνται να αλληλεπιδράσουν με επιλεγμένα και ασφαλή ψηφιακά μέσα, αναπτύσσοντας σταδιακά δεξιότητες Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνίας (Aslan, 2021)). Το παιχνίδι, η περιέργεια και η βιωματική επαφή με την τεχνολογία σε προστατευμένο περιβάλλον συντελούν στην ενδυνάμωση του ψηφιακού γραμματισμού και την οικοδόμηση βασικών ψηφιακών δεξιοτήτων.
2.2. Σχεδιασμός και υλοποίηση της δράσης
Η καινοτόμος δράση της ανεστραμμένης τάξης υλοποιήθηκε στο 7ο Πειραματικό Νηπιαγωγείο Χανίων κατά το χρονικό διάστημα Ιανουαρίου – Ιουνίου 2025, κατόπιν έγκρισης της τεκμηριωμένης πρότασης της υπεύθυνης εκπαιδευτικού από τη Δ.Ε.Π.Π.Σ. και σύμφωνα με όσα ορίζει το πλαίσιο των Πειραματικών σχολείων. Ενταγμένη στον κανονικό ρυθμό του σχολικού προγράμματος και προσαρμοσμένη στις αναπτυξιακές ανάγκες και δυνατότητες των παιδιών προσχολικής ηλικίας, η δράση σχεδιάστηκε με βάση έναν εβδομαδιαίο κύκλο μάθησης ο οποίος ακολουθούσε τη βασική λογική του μοντέλου της ανεστραμμένης τάξης: αρχική ενεργοποίηση και προετοιμασία στο σπίτι μέσω ψηφιακού υλικού και στη συνέχεια επεξεργασία, δημιουργία και εμβάθυνση στην τάξη.
Στάδιο 1 – Παρασκευή: Προετοιμασία στο σπίτι
Κάθε Παρασκευή, μέσω της εκπαιδευτικής πλατφόρμας e-me, αναρτιόταν διαδραστικό εκπαιδευτικό υλικό σχετικό με τη θεματική ενότητα που εξεταζόταν κάθε μήνα, όπως για παράδειγμα η άνοιξη, η διατροφή, 25η Μαρτίου κ.λπ. Το υλικό περιλάμβανε:
- σύντομα διαδραστικά βίντεο, συνεντεύξεις ή παρουσιάσεις,
- κουίζ, ψηφιακά παιχνίδια και
- δραστηριότητες που ενίσχυαν την οπτικοακουστική κατανόηση των παιδιών.
Η επιλογή του υλικού είχε στόχο να εισαγάγει τα νήπια στις βασικές έννοιες της επερχόμενης θεματικής, να ενεργοποιήσει τις προϋπάρχουσες γνώσεις τους και να τα κινητοποιήσει μέσω της αλληλεπίδρασης με οικεία και ελκυστικά μέσα.
Οι γονείς συμμετείχαν σε ρόλο διευκολυντή, χωρίς να απαιτείται να διδάξουν, αλλά να συνοδεύσουν το παιδί στην εξερεύνηση του υλικού, διατηρώντας τον πρωταγωνιστικό ρόλο του νηπίου.Πριν την έναρξη της δράσης, οι γονείς ενημερώθηκαν αναλυτικά για τη φιλοσοφία της ανεστραμμένης τάξης, τον ρόλο τους στη διαδικασία, καθώς και για τα μέσα και τους τρόπους υποστήριξης του παιδιού τους. Δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός ότι δεν απαιτείται διδασκαλία από την πλευρά τους, αλλά υποστηρικτική και ενθαρρυντική συμμετοχή, ως συνοδοιπόροι στην ψηφιακή εξερεύνηση. Σύμφωνα με τον Epstein (2005), η ενεργή, αλλά ισορροπημένη εμπλοκή της οικογένειας ενισχύει τη μαθησιακή διαδικασία, ιδίως όταν το σχολείο παρέχει σαφείς προσδοκίες και υποστηρικτικό πλαίσιο. Επιπλέον, η συστηματική και θετική συνεργασία σχολείου – οικογένειας, ιδιαίτερα στην προσχολική ηλικία, συμβάλλει στη συνοχή της εμπειρίας του παιδιού και ενισχύει την αυτοπεποίθηση και τη συμμετοχή του στη μαθησιακή διαδικασία (Ματσαγγούρας και Πούλου, 2008).
Στάδιο 2 – Δευτέρα: Επεξεργασία στην τάξη
Η εκπαιδευτική διαδικασία κορυφωνόταν τη Δευτέρα με την παιδαγωγική αξιοποίηση όσων είχαν εισαχθεί μέσα από το ψηφιακό υλικό. Ο χρόνος της τάξης αφιερώθηκε στην πράξη, την αναστοχαστική μάθηση και τη δημιουργική έκφραση των παιδιών, μέσω οργανωμένων δραστηριοτήτων που προωθούσαν τη βιωματική προσέγγιση. Οι δραστηριότητες περιλάμβαναν:
- παιχνίδι ρόλων, δραματοποίηση και κατασκευές,
- πειράματα και συνεργατικά παιχνίδια,
- χρήση έντυπων μέσων, υλικών χειροτεχνίας και κατασκευαστικών υλικών.
Η αλληλεπίδραση μεταξύ των παιδιών ενισχύθηκε μέσα από ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες, που ενίσχυσαν δεξιότητες επικοινωνίας και συνεργασίας, ενώ η ενεργή εμπλοκή τους συνέβαλε στην οικοδόμηση της γνώσης και την καλλιέργεια κριτικής και δημιουργικής σκέψης.
Εικόνα 1: Διαδραστικό υλικό
Κάθε θεματική προσεγγίστηκε ολιστικά, καλύπτοντας γνωστικά, κοινωνικά και αισθητηριακά πεδία του Αναλυτικού Προγράμματος. Η διαφοροποίηση του περιεχομένου και των δραστηριοτήτων προσαρμοζόταν ανάλογα με τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα της παιδαγωγικής ομάδας, γεγονός που διασφάλισε τη συμμετοχικότητα, την πολυαισθητηριακή εμπειρία και την ανάπτυξη πολύπλευρων δεξιοτήτων στα παιδιά.
2.3. Αποτελέσματα
Η πιλοτική εφαρμογή της ανεστραμμένης τάξης στο νηπιαγωγείο απέφερε ιδιαίτερα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, επιβεβαιώνοντας την παιδαγωγική αξία της μεθόδου και τη λειτουργικότητά της στην προσχολική εκπαίδευση.
Βαθμός επίτευξης στόχων
Η δράση πέτυχε σε πολύ μεγάλο βαθμό τους στόχους που είχαν τεθεί κατά τον αρχικό σχεδιασμό. Καταρχάς, διαπιστώθηκε σημαντική ενεργοποίηση των μαθητών και αυξημένη εμπλοκή τους στη μαθησιακή διαδικασία. Η πρότερη έκθεσή τους στο εκπαιδευτικό υλικό από την Παρασκευή τους επέτρεπε να προσέρχονται την Δευτέρα καλύτερα προετοιμασμένοι και με ενισχυμένο ενδιαφέρον για τη δραστηριότητα.
Παράλληλα, καλλιεργήθηκαν σε μεγάλο βαθμό δεξιότητες του 21ου αιώνα όπως η κριτική σκέψη, η συνεργασία, ο ψηφιακός γραμματισμός και η αυτονομία. Επιπλέον, οι μαθητές ανέπτυξαν ικανότητες αυτορρύθμισης όπως η ανάκληση και σύνδεση πληροφοριών, η λεκτική διατύπωση αποριών και η αυξανόμενη αυτοπεποίθηση στην έκφραση και τη δράση.
Θετική ήταν και η συμμετοχή των γονέων, οι οποίοι ενημερώνονταν με σαφήνεια για τον ρόλο τους και εμπλέκονταν στη διαδικασία χωρίς να αισθάνονται πίεση. Εν κατακλείδι, η διδακτική πρακτική μετασχηματίστηκε ουσιαστικά, καθώς η τάξη μετατράπηκε σε χώρο βιωματικής μάθησης όπου μειώθηκε ο χρόνος αφηρημένης καθοδήγησης και αυξήθηκε η ενεργή συμμετοχή των παιδιών.
Παράγοντες επιτυχίας
Η επιτυχία της δράσης ενισχύθηκε από διάφορους καθοριστικούς παράγοντες:
- Η χρήση της πλατφόρμας e-me ως ασφαλούς και γνώριμου περιβάλλοντος τόσο για τα παιδιά όσο και για τους γονείς.
- Η καθιέρωση σταθερής εβδομαδιαίας ρουτίνας (Παρασκευή: υλικό στο σπίτι – Δευτέρα: δραστηριότητα στην τάξη), η οποία δημιούργησε αναμενόμενα και επαναλαμβανόμενα βήματα που υποστήριξαν τη μαθησιακή συνέπεια.
- Η πολυμορφία του εκπαιδευτικού υλικού (βίντεο, διαδραστικά παιχνίδια, κουίζ, φύλλα εργασίας), το οποίο ήταν σχεδιασμένο για να ανταποκρίνεται στις αναπτυξιακές ανάγκες και στα ενδιαφέροντα των νηπίων.
- Η προηγούμενη εμπειρία της εκπαιδευτικού στην παραγωγή καινοτόμου εκπαιδευτικού υλικού με χρήση σύγχρονων εργαλείων, όπως τα Plotagon, Genially, H5P και Edpuzzle.
Δυσκολίες που καταγράφηκαν
Παρά τα θετικά αποτελέσματα, εντοπίστηκαν και ορισμένες προκλήσεις κατά την υλοποίηση της δράσης. Η δημιουργία ποιοτικού και διαδραστικού υλικού απαιτούσε σημαντική επένδυση χρόνου από την εκπαιδευτικό. Επίσης, καταγράφηκε ανομοιογένεια στη γονεϊκή υποστήριξη, με ορισμένους γονείς να αντιμετωπίζουν τεχνικές δυσκολίες ή να διαθέτουν περιορισμένο χρόνο.
Ακόμη, η απουσία άμεσης ανατροφοδότησης από το σπίτι δυσχέραινε την ακριβή εκτίμηση του βαθμού κατανόησης του υλικού από τα παιδιά. Σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτήθηκαν προσαρμογές του υλικού για παιδιά με διαφορετικά μαθησιακά προφίλ, όπως η συντόμευση βίντεο ή η χρήση περισσότερο οπτικοποιημένων κουίζ.
Παραγόμενο και αξιοποιηθέν υλικό
Κατά τη διάρκεια της δράσης παρήχθη και αξιοποιήθηκε ποικιλία υλικού, όπως:
- Διαδραστικά βίντεο (μέσω e-me, Edpuzzle, Plotagon), παρουσιάσεις και σύντομες αφηγηματικές ιστορίες.
- Κουίζ και αξιολογητικές δραστηριότητες μέσω LearningApps, Wordwall και H5P.
- Φύλλα εργασίας, τόσο ψηφιακά όσο και εκτυπώσιμα, προσαρμοσμένα στην ηλικία των παιδιών.
- Κατασκευές και μακέτες στο πλαίσιο βιωματικών δραστηριοτήτων στην τάξη.
- Ερωτηματολόγια προς τους γονείς για την αποτύπωση της συμμετοχής και των εντυπώσεών τους από τη δράση.
Εικόνα 2: Απόψεις γονέων
3. Συμπεράσματα
Η υλοποίηση της ανεστραμμένης τάξης στο νηπιαγωγείο ανέδειξε σημαντικά οφέλη τόσο για τα παιδιά όσο και για την εκπαιδευτική διαδικασία. Η επαφή με το υλικό πριν τη διδασκαλία συνέβαλε στην καλύτερη προετοιμασία και ενεργοποίηση των νηπίων, ενώ η εκπαιδευτική πράξη μετατοπίστηκε από την παθητική ακρόαση στη βιωματική εμπλοκή.
Τα παιδιά ανέπτυξαν δεξιότητες αυτορρύθμισης και επικοινωνίας, ενίσχυσαν τη συνεργασία μεταξύ τους και εξοικειώθηκαν με απλά ψηφιακά περιβάλλοντα. Οι οικογένειες συμμετείχαν θετικά, με την υποστήριξη της εκπαιδευτικού και της πλατφόρμας e-me, δημιουργώντας μια λειτουργική γέφυρα μεταξύ σπιτιού και σχολείου.
Η ποικιλία του υλικού και η σταθερή εβδομαδιαία ρουτίνα διευκόλυναν την εμπλοκή των παιδιών, ενώ παράλληλα καταγράφηκαν δυσκολίες, όπως η ανομοιογένεια στην υποστήριξη από το σπίτι, οι αυξημένες απαιτήσεις προετοιμασίας και η ανάγκη διαφοροποίησης του περιεχομένου για ορισμένα παιδιά.
Η ανεστραμμένη τάξη αποδείχθηκε πλήρως εφαρμόσιμη και αποτελεσματική σε επίπεδο νηπιαγωγείου. Ενίσχυσε την ενεργό μάθηση, τη συνεργατική διάθεση και τη συμμετοχή των οικογενειών, ενώ κατέδειξε ότι μπορεί να ενταχθεί σταθερά σε καινοτόμα εκπαιδευτικά προγράμματα των σχολικών μονάδων. Η ευελιξία του μοντέλου και η δυνατότητα ενσωμάτωσής του στις αρχές των νέων αναλυτικών προγραμμάτων το καθιστούν ένα σημαντικό εργαλείο ανανέωσης της προσχολικής διδακτικής πρακτικής, που αξίζει περαιτέρω διερεύνηση και διάχυση.
Βιβλιογραφία
Ελληνόγλωσση
Κορδάκη, Μ. (2004). Η Πληροφορική ως αντικείμενο και ως εργαλείο μάθησης. Μια κοινωνικο-γνωστική προσέγγιση. http://de.teikav.edu.gr/dinfo/pdf/chapter4.pdf
Μακροδήμος, Ν., Παπαδάκης, Σ., &Κουτσούμπα, Μ. (2017). “Flippedclassroom” inprimaryschools: a Greekcase, Ανεστραμμένη τάξη σε ελληνικό δημοτικό σχολείο. Διεθνές Συνέδριο για την Ανοικτή & Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση, 9(3Α), 179-187.https://doi.org/10.12681/icodl.1031
Ματσαγγούρας, Η., & Πούλου, Μ. (2008). Σχέσεις σχολείου και οικογένειας: Εναλλακτικές θεωρήσεις του περιεχομένου και του πλαισίου των σχέσεων. Στο Α. Μπρούζος, Π. Μισαηλίδη, Α. Εμβαλωτής& Α. Ευκλείδη (επιμ.) Σχολείο και Οικογένεια, 6, 35-67.
Παπαδημητρίου, Σ., Ιωακειμίδου, Σ., &Μανούσου, E.(2017). Το Μοντέλο της Αντεστραμμένης Τάξης στην Υποστήριξη της Μεθοδολογίας του Εκπαιδευτικού Δράματος. Στο Λιοναράκης, A. (επιμ.), 9ο Διεθνές Συνέδριο Ανοικτής και εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Τόμ. 9, Αρ. 3Α (2017): Ο σχεδιασμός της μάθησης. Ανακτήθηκε στις 18 Ιανουαρίου, 2025 από https://eproceedings.epublishing.ekt.gr/index.php/openedu/article/view/934
Πεντέρη, Ε., Χλαπάνα, Ε., Μέλλιου, Κ., Φιλιππίδη, Α., & Μαρινάτου, Θ. (2021). Πρόγραμμα Σπουδών Προσχολικής Εκπαίδευσης Νηπιαγωγείου. Στο πλαίσιο της Πράξης «Αναβάθμιση των Προγραμμάτων Σπουδών και Δημιουργία Εκπαιδευτικού Υλικού Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης» ” του ΙΕΠ με MIS 5035542
Πεντέρη, Ε., Χλαπάνα, Ε., Μέλλιου, Κ., Φιλιππίδη, Α., & Μαρινάτου, Θ. (2021).Οδηγός Νηπιαγωγού Πυξίδα: Θεωρητικό και Μεθοδολογικό Πλαίσιο. Στο πλαίσιο της Πράξης«Αναβάθμιση των Προγραμμάτων Σπουδών και Δημιουργία Εκπαιδευτικού Υλικού Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης» ” του ΙΕΠ με MIS 5035542.
Τζήλου, Γ., & Παπαδημητρίου, Σ. (2022). Ο ρόλος των γονέων στην προσχολική εξ αποστάσεως εκπαίδευση κατά την περίοδο της πανδημίας Covid19. Διεθνές Συνέδριο για την Ανοικτή και εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση, 11(7Α), 27-43.
https://eproceedings.epublishing.ekt.gr/index.php/openedu/article/view/3472
Ξενόγλωσση
Aslan, S. (2021). The Effect of the Flipped Classroom Model on Pre-Service Teachers’ Digital Literacy and Digital Pedagogical Competencies. Educational Policy Analysis and Strategic Research, 16(4), 73-89.
Bergmann, J., &Sams, A. (2012).Flip Your Classroom: Reach Every Student in Every Class Every Day. International Society for Technology in Education. https://www.rcboe.org/cms/lib/ga01903614/centricity/domain/15451/flip_your_classroom.pdf
Epstein, J. L. (2005). Attainable goals? The spirit and letter of the No Child Left Behind Act on parental involvement. Sociology of education, 78(2), 179-182.
Jamaludin, R., & Osman, S. Z. M. (2014). The use of a flipped classroom to enhance engagement and promote active learning. Journal of education and practice, 5(2), 124-131.
Robertson, W. H. (2022). The constructivist flipped classroom. Journal of College Science Teaching, 52(2), 17-22.
Roehl, A., Reddy, S. L., & Shannon, G. J. (2013). The flipped classroom: An opportunity to engage millennial students through active learning strategies. Journal of family and consumersciences, 105(2), 44.
Schallert, S., Lavicza, Z., &Vandervieren, E. (2022). Merging flipped classroom approacheswith the 5E inquiry model: a design heuristic. International Journal of Mathematical Education in Science and Technology, 53(6), 1528-1545.
https://doi.org/10.1080/0020739X.2020.1831092
Wu, J. F., & Chung, C. Y. (2021). Research of Flipped Classroom ECE Model in Teaching Early Childhood Education Majors “Kindergartener Ink Painting”. Journal of Sciences&Humanities, 9(1), 30-50.
Yoon, S., Kim, S., & Kang, M. (2020). Predictive power of grit, professor support of autonomy and learning engagement on perceived achievement within the context of a flipped classroom.ActiveLearninginHighEducation, 1-15.